ՈՒԱՇԻՆԿԹԸՆ.- Նախագահ Սերժ Սարգսեան Երկուշաբթի, 12 Ապրիլին, Թուրքիոյ վարչապետ Էրտողանի հետ ունեցած իր հանդիպումէն ետք, այցելեց Ուաշինկթընի Ազգային տաճար եւ ծաղկեպսակ մը զետեղեց հայ ժողովուրդի մեծ բարեկամ ԱՄՆի նախագահ Ուուտրօ Ուիլսընի դամբարանին:

Նախապէս ծրագրուած այս այցելութեան մասին տեղեակ պահուած էին ամերիկահայ կազմակերպութիւնները, որոնց անդամներուն ու ղեկավարներուն բաց հրաւէր տրուած էր Ուաշինկթընի մէջ Հայաստանի դեսպանատան կողմէ: Ծաղկեպսակի զետեղման արարողութենէն ետք, նախագահ Սերժ Սարգսեան հանդէս եկաւ ելոյթով, որուն բնագիրը ամբողջութեամբ կը ներկայացնենք ստորեւ:

Սիրելի՛ հայրենակիցներ,

Այսօր մենք միասին մեր յարգանքի տուրքը մատուցեցինք նախագահ Վուդրօ Վիլսընի շիրիմին՝ մարդու եւ ԱՄՆ առաջնորդի, ում մեր ժողովուրդը յիշում է ու միշտ կը յիշի որպէս հայ ժողովրդի իսկական բարեկամի: Նախագահ Վիլսընը մեծ գործիչ էր, գործիչ, ում իր հայրենիքից հազարաւոր մղոններ հեռու բնակուող հինաւուրց ժողովուրդը գրեթէ հարիւր տարի անց էլ շարունակում է մեծարել ու փոխանցել այդ մեծարանքը սերնդէ սերունդ: Վիլսընը հայերիս համար ոչ միայն կորուսեալ հայրենիքի իղձը կենարար հողով ամրացրեց, այլեւ աշխարհին պատուիրան թողեց այն մասին, որ մեծերը կարող են եւ պարտաւոր են թոյլ չտալու փոքր ժողովրդի տառապանքների կրկնութիւն:

<<Դուք մտածե՞լ էք Հայաստանի տառապանքների մասին: Դուք օժանդակեցի՞ք հայերին այն բանից յետոյ, երբ նրանք տառապանքներ կրեցին: Այժմ զօրակցէ՜ք, որ նրանք այլեւս երբեք չտառապեն>>. նախագահ Վիլսընի՝ 1919թ. Փետրուարի 26ի բոստոնեան (Պոսթընի մէջ-Խմբ.) ելոյթի այս բառերը հնչում են մինչ օրս, ինչն իրականում նա յղում էր ողջ մարդկութեանը:

<<Զօրակցէ՛ք, որ այլեւս հայերը երբեք չտառապեն>>, այս խօսքով ԱՄՆ 28րդ նախագահը դեռ 90 տարի առաջ փաստացիօրէն ձեւակերպում էր Հայոց Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման պահանջը, քանզի հէնց ճանաչումով է սկսւում ցեղասպանութիւնների եւ ապագայ բոլոր տառապանքների կանխարգելումը: Այսօր մենք գլուխ ենք խոնարհում Նախագահի շիրիմի առջեւ եւ զեկուցում, որ Հայոց Ցեղասպանութիւնից իննսունհինգ տարի յետոյ էլ աշխարհի շատ երկրներ, կազմակերպութիւններ եւ քաղաքական գործիչներ, այդ թւում եւ իր հայրենիքում, շարունակում են գործել վիլսընեան պատգամի տրամաբանութեամբ: Հայ ժողովուրդը յիշում եւ յիշելու է բոլորին, անուն առ անուն:

Սիրելի՛ հայրենակիցներ,

Ամերիկահայութիւնը, յատկապէս վերջին տասնամեակներում, դարձել է Հայոց Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման ու դատապարտման գործի ամենաեռանդուն ու ամենահետեւողական օղակներից մէկը եւ, համոզուած եմ, այսուհետ ե՛ւս ջանալու է բազմապատկուած ճիգերով: Ոչ ոք չի կարող կասեցնել անխուսափելին:

Ուուտրօ Ուիլսընի դամբարանին առջեւ տեղի ունեցած արարողութեան ներկայ ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ Վիգէն Յովսէփեան (ձախէն երկրորդ) կոչ ըրաւ նախագահ Սարգսեանին, որ չեղեալ յայտարարէ արձանագրութիւններուն տակ Հայաստանի ստորագրութիւնը:

Հայ-թուրքական արձանագրութիւնների ստորագրման նախօրէին, ոմանք մտավախութիւն ունէին, թէ դրանով կը դանդաղեցուեն կամ ժամանակաւորապէս կը սառեցուեն ցեղասպանութեան ճանաչմանն ուղղուած միջազգային քայլերը: Ժամանակը ցոյց տուեց, որ այդ մտավախութիւններն անհիմն են եւ անհիմն կը լինեն այնքան ժամանակ, քանի մենք բոլորս պատրաստ ենք առաւել ջանքերի, պատրաստ ենք նոր պայքարի:

Անցած ամիսներին մենք ձեզ հետ միասին վկան եղանք Թուրքիայի դատապարտուած փորձերին՝ պառակտելու հայրենիքն ու Սփիւռքը, իրավիճակը ներկայացնելու այնպէս, թէ իբր գոյութիւն ունի երկու տարբեր կարծիք Հայաստանում եւ Սփիւռքում: Այսօր մենք միասին կրկին անգամ հերքում ենք նման սին պատրանքները: Չկա՛յ Հայաստանի հայութեան եւ Սփիւռքի հայութեան կարծիքների տարբերութիւն. կայ միասնական հայ ժողովուրդ, եւ նա տէր է իր արդար դատին:

Այո՜, մենք պատրաստ ենք եւ ցանկանում ենք բնականոն յարաբերութիւններ ունենալ մեր բոլոր հարեւանների հետ, բայց մենք չենք հանդուրժի, որ պայմաններ թելադրուեն մեզ: Այս առաւօտ ես հանդիպեցի Թուրքիայի վարչապետին հետ: Մեր դիրքորոշումը եղել եւ մնում է շատ յստակ. Թուրքիան չի կարող նախապայմանների լեզուով խօսել Հայաստանի եւ հայութեան հետ: Մենք դա պարզապէս թոյլ չենք տայ:

Մենք չենք պատրաստւում որեւէ ձեւաչափում քննութեան առարկայ դարձնել Ցեղասպանութեան եղելութեան փաստը կամ ձեւացնել, թէ հաւատում ենք, որ Թուրքիան կարող է որեւէ դրական դերակատարութիւն ունենալ Ղարաբաղի հիմնախնդրի կարգաւորման բանակցային գործընթացում: Ցանկացած նոր արտաքին քաղաքական ուղեգիծ ենթակայ է փորձութիւնների, որովհետեւ մենք անցնում ենք չտրորուած արահետով: Ես վստահ եմ, որ Հայաստանը պատուով է բռնելու նաեւ այս քննութիւնը:

Երէկ, նախագահ Սերժ Սարգսեան 45 րոպէ տեւող հանդիպում մը ունեցաւ նաեւ նախագահ Պարաք Օպամայի հետ:

Յարգելի՜ հայրենակիցներ,

Դուք, որպէս արտերկրում ապրող, բայց հայութեան ցաւերով ու շահերով տոգորուած հաւաքականութիւն, անխորտակելի ուժ էք. դուք Հայաստանի միջազգային քաղաքական կշռի կարեւոր բաղկացուցիչն էք: Սա գիտակցում են թէ՛ մեր բարեկամները, թէ՛ միւսները: Դուք ձեր կեցուածքով ու վճռականութեամբ ապացուցում էք, որ սխալ են եղել բոլոր այն հաշուարկները, ըստ որոնց հայութեանը կարելի է փոշիացնել ու ոչնչացնել՝ ցրելով աշխարհով մէկ: Իւրաքանչիւր հայ, որ մայրցամաքում էլ լինի, պէտք է դառնայ այն կաթիլը, որը քար է ծակում: Մենք հէնց այդ ճանապահին ենք: Մեր ժողովրդի դահիճները մեզ այլընտրանք չեն թողել: Եւ մենք բարգաւաճելու ենք, մենք ծակելու ենք անտարբերութեան, ցինիզմի ու երկերեսանիութեան քարը: Դրա համար մենք ունենք բաւականաչափ համբերութիւն, հաւատ եւ նպատակասլացութիւն:

Հայրենակիցնե՛ր,

Թոյլ տուէք խօսքս աւարտել երախտագիտութեան բառերով՝ ուղղուած մի երկրի ու մի ժողովրդի, որ ծնել է դեսպան Մորգենթաուի եւ նախագահ Վիլսընի պէս գործիչներ: Հայութիւնն ուժեղ է եւ կարողանում է ինքնարտայայտուել Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներում: Դա անշուշտ ձեր արժանիքն է, բայց ձեր արժանիքը լինելուց զատ, ամերիկեան ազատութեան արժանիքն է: Մենք շնորհակալ ենք այս մեծ ու հզօր երկրին, որ այսօր էլ իր զգալի դերակատարութիւնն ունի հայ ժողովրդի կեանքում: Աստուած պահի Ամերիկան, Աստուած պահի Հայաստանը եւ փառք հայ ժողովրդին: