Եւրասիական տնտեսական միութեանը Հայաստանի անդամակցութեան նոր ժամկէտի մասին վերջերս յայտարարեց Ղազախստանի արտգործնախարար Երլան Իդրիսովը: «Ինտերֆաքս Ղազախստան» տեղեկատուական աղբիւրի փոխանցմամբ՝ համապատասխան պայմանագրի ստորագրումը, ամենայն հաւանականութեամբ, կը կայանայ Հոկտեմբերին՝ Մինսկում ԵՏՄ պետութիւնների ղեկավարների հերթական հանդիպմանը:

Յիշեցնենք, որ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը Յուլիսի 1ին Ռուսաստանի բարձրաստիճան դիւանագէտների եւ դեսպանների հետ կայացած հանդիպմանը յոյս էր յայտնել, որ Հայաստանը շուտով կը դառնայ այդ կազմակերպութեան լիարժէք անդամ: Միաժամանակ ՀՀ փոխարտգործնախարար Շաւարշ Քոչարեանը տեղեկացրել էր, որ Եւրասիական տնտեսական յանձնաժողովը Հայաստանի անդամակցութեան պայմանագիրը կողմերին է ուղարկել՝ ներպետական համաձայնեցման համար:
Ի՞նչ է ենթադրում Ղազախստանի արտաքին քաղաքական գերատեսչութեան ղեկավարի յիշեալ յայտարարութիւնը: Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան Արցախի Կենտրոնական կոմիտէի ներկայացուցիչ Դաւիթ Իշխանեանի կարծիքով՝ խնդիրը ոչ այնքան ժամանակի մէջ է, որքան՝ գործընթացների տրամաբանութեան: Աստանայից յետոյ արդէն իսկ կարելի էր կանխատեսել, որ Հայաստանի անդամակցութիւնը Եւրասիական տնտեսական միութեանը կարճ ժամանակում իրականութիւն չի դառնայ: Հետեւելով քաղաքական զարգացումներին եւ ընդհանուր գործընթացներին՝ կարելի էր պնդել, որ անդամակցութեան ճանապարհին դեռեւս կան լուրջ խոչընդոտներ: Եւ այդ առումով Ղազախստանի արտգործնախարարի յայտարարութիւնը պարզապէս պէտք է դիտարկել որպէս դիւանագիտական քայլ. այն ուղղակիօրէն հնչեց այդ երկրի արտգործնախարարի կողմից, բայց անուղղակիօրէն երեք պետութիւնների՝ ՌԴի, Ղազախստանի եւ Բելառուսի ընդհանուր տեսակէտի արտայայտումն էր:

Այս պարագայում շիտակ խօսքն աւելի ճիշդ կը լինի, գտնում է կուսակցական գործիչը՝ համոզուած լինելով, որ այդ լուրջ խոչընդոտը ղարաբաղեան հիմնախնդիրն է: «Ի միջի այլոց, այս գործընթացը շատ նմանւում է հայ-թուրքական յարաբերութիւնների կարգաւորման գործընթացին եւ դրան ուղղուած Ցիւրիխեան արձանագրութիւններին», շարունակեց նա: «Նախաստորագրումից յետոյ, երբ թւում էր, թէ գործընթացն սկսուել է, Դաշնակցութիւնը մատնացոյց արեց թուրքական կողմի ներկայացրած երեք նախապայմանները, որոնցից մէկը ղարաբաղեան հիմնախնդիրն էր: Շատ նման գործընթացի ականատեսն ենք. Հայաստանին աստիճանաբար մեկուսացնելու եւ մի կողմ մղելու քաղաքականութեան մասին է խօսքը: Յամենայնդէպս, լիայոյս չեմ, որ Հոկտեմբերին կայանալիք գագաթնաժողովում Հայաստանի լիիրաւ մասնակցութեան հարցը վերջնականապէս կը լուծուի»:

Աստանայում Մայիսի 29ին կայացած Եւրասիական բարձրագոյն տնտեսական խորհրդի ընդլայնուած նիստում Ղազախստանի նախագահը կարդաց Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւի նամակը: ՀՀ Ազգային ժողովի «Դաշնակցութիւն» խմբակցութեան ղեկավար Արմէն Ռուստամեանի արձագանգն այդ առնչութեամբ հանրութեանը յայտնի է. հայկական կողմն էլ դրան ի պատասխան պիտի կարդար ԼՂՀ Նախագահի նամակը: Խօսքը չիրացուած դիւանագիտական հնարաւորութեա՞ն մասին է:

Մեր զրուցակցի խօսքով, պէտք է կարեւորել այդ արձագանգը, ինչպէս նաեւ ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական կոմիտէի յայտարարութիւնն Աստանայից անմիջապէս յետոյ: Նրանում հարկ է նկատել կուսակցութեան գլխաւոր շեշտադրումը՝ Հայաստանի եւ Արցախի միջեւ ռազմաքաղաքական դաշինքի կնքման անհրաժեշտութիւնը եւ Հայաստանի կողմից Արցախի անվտանգութեան երաշխաւորի կարգավիճակի ստանձնումը՝ իրաւական առումով: Ընդգծւում էր, որ Աստանայում ԵՏՄին Հայաստանի անդամակցութեան առնչութեամբ Ղազախստանի նախագահ Ն. Նազարբաեւի հնչեցրած կոշտ պայմանը մտահոգութեան տեղիք է տուել հայկական քաղաքական շրջանակներում: Յայտարարութիւնն աւարտւում էր այսպիսի տողերով. «Հայաստանի Հանրապետութեան, Արցախի Հանրապետութեան եւ հայ ժողովրդի անվտանգութեան առաջնահերթութիւնից ելնելով՝ կոչ ենք անում միջոցներ ձեռնարկել՝ ՀՀի եւ ԼՂՀի միջեւ համապարփակ ռազմաքաղաքական պայմանագրի կնքման համար»:

«Մեր կողմից հնչեցուած յայտարարութիւնը պատահական չէ», ասաց Դ. Իշխանեանը, ի վերջոյ, բոլոր վեկտորներն ուղղուած են ղարաբաղեան հիմնախնդրին: Այս տեսանկիւնից կարեւոր են ՀՅԴի շեշտադրումները՝ ինչպէս ներքին, այնպէս էլ արտաքին իմաստով: Նրա կարծիքով՝ Հայաստանի դիւանագիտական կորպուսը եւ Հայաստանի իշխանութիւնները շատ պարզ գիտակցում են այդ ամէնը եւ այդ գործընթացին տիրապետում են: Պարզապէս դէպքերի զարգացման համար կանխարգելիչ միջոցառումների անհրաժեշտութիւն է զգացւում:

Վերջերս Բաքւում ԵԱՀԿ խորհրդարանական վեհաժողովի նիստին մասնակցող հայկական պատուիրակութեան ղեկավար Արտաշէս Գեղամեանն առաջարկեց ղարաբաղեան հակամարտութեան երեք կողմերին՝ Հայաստանին, Ադրբեջանին եւ Լեռնային Ղարաբաղին մտնել Եւրասիական տնտեսական միութիւն, ինչից կարելի է ղարաբաղեան հիմնախնդրի կարգաւորում ակնկալել:

Դ. Իշխանեանի խօսքով՝ չի կարելի մտածել, թէ դա ինչ որ հայանպաստ քայլ էր: Դրան տրուել է համարժէք պատասխան կուսակցական Աղուան Վարդանեանի կողմից: Քաջ յայտնի է Արցախի Հանրապետութեան նախագահի աշխատակազմի տեղեկատուութեան գլխաւոր վարչութեան պետի արձագանգը, որից ՀՅԴ տեսակէտն էապէս չի տարբերւում: Ա. Գեղամեանի տեսակէտը, ըստ Դ. Իշխանեանի, ամենայն հաւանականութեամբ, անձնական տեսակէտ է: Իսկ եթէ նոյնիսկ պաշտօնական է, թոյլ տուէք չհամաձայնել, ասաց մեր զրուցակիցը եւ յաւելեց՝ գոնէ այս հանգրուանում Եւրասիական տնտեսական միութեան մէջ Հայաստանի եւ Ադրբեջանի գտնուելու հարցին վերաբերուենք խիստ կասկածանքով:

ՀՅԴ Արցախի կառոյցի ղեկավարի ուշադրութիւնը հրաւիրեցինք ՀԱՊԿ գլխաւոր քարտուղար Նիկոլայ Բորդիւժայի՝ ռուսաստանեան տեղեկատուական աղբիւրներով Յունիսի 27ին տարածուած յայտարարութեան վրայ. ՀԱՊԿի եւ Եւրասիական տնտեսական միութեան միաձուլումը սխալ քայլ է:

Այդ տեսակէտի հրապարակումն ամենեւին էլ պատահական չէ, համոզուած է կուսակցական գործիչը: Բնականաբար, դա ռուսաստանեան կողմի պաշտօնական տեսակէտն է, որը նոյնպէս կանխատեսելի էր: Քաղաքագէտներից եւ վերլուծաբաններից ոմանք ժամանակին փորձում էին Եւրասիական տնտեսական միութեան կազմաւորման գործընթացը դիտարկել զուտ տնտեսական հարթութիւնում՝ սահմանազատելով քաղաքական ուղղուածութիւնը, յիշեցրեց Դ. Իշխանեանը: Ն. Բորդիւժայի յայտարարութիւնը մէկ անգամ եւս փաստում է, որ ԵՏՄի ստեղծումը քաղաքական գործընթաց է եւ ունենալու է իր քաղաքական հետեւանքները: «Օրինակ բերելով ՆԱՏՕի եւ Եւրամիութեան վրայ՝ գլխաւոր քարտուղարն առաջնային է համարում անվտանգութեան խնդիրը, այսինքն՝ գերակայութիւնը տալիս է ՀԱՊԿին՝ որպէս ռազմաքաղաքական դաշինքի՝ դրանից բխող հետեւանքներով», ընդգծեց մեր զրուցակիցը: «Ի վերջոյ, նա առանձնացրել է կարեւորը երկրորդականից, իսկ երկրորդականը Եւրասիական տնտեսական միութիւնն է: Նկատի ունենանք նաեւ, որ Բորդիւժան, ի հարկէ, միտումնաւոր բացեց փակագծերը, քանի որ դա է իրականութիւնը»:

Կուսակցական գործիչը գտնում է, որ ՀԱՊԿ գլխաւոր քարտուղարը, այսպէս ասած, ճանապարհային քարտէսի ուղղութիւն է տուել, որը հասանելի է հասարակութեան բոլոր շերտերին: Նոյնիսկ ազդանշանի կարգով չի հնչեցրել. արտայայտուել է ուղղակիօրէն:

Եւրասիական տնտեսական միութեան մէջ առանցքային դերակատարութիւն ունի իսլամական աշխարհի կողմից կարեւոր առաքելութիւն ստանձնած պետութիւններից մէկը՝ Ղազախստանը, որի միջոցով Ադրբեջանն առաջ է տանում իր դիրքորոշումը: Սրանից ի՞նչ եզրակացութիւն պէտք է անել:

ՀՅԴ Արցախի ԿԿ ներկայացուցչի մեկնաբանութիւնը հետեւեալն էր. փոխուե՞լ են, արդեօք, իսլամական երկրների, մասնաւորապէս՝ Թուրքիայի եւ թուրքալեզու ժողովուրդների 100 տարի առաջ որդեգրած նպատակներն ու ռազմավարութիւնը: Բնականաբար՝ ոչ: Փոխուել են միայն ժամանակներն ու մարտավարական մօտեցումները: Իսկ եթէ չի փոխուել ռազմավարութիւնը, հետեւաբար, այդ ամէնը կանխատեսելի էր: Ընդհանրապէս, պատմական իրադարձութիւնները մոռացութեան տալն անմտութիւն է: Անցեալ դարի 20ական թուականներին տեղի ունեցածի ուսումնասիրութիւնը յստակ պարզաբանում է այսօրուայ իրավիճակն ու նաեւ մատնացոյց է անում յետագայ քաղաքական զարգացումների միտումները: