Այս առածը իր այժմէականութիւնը չի կորսնցներ , որովհետեւ բազում անձիք, կազմակերպութիւններ , կառավարութիւններ այս իրավիճակը կ'ապրին ակամայ: Մարդիկ ալ կան , որոնք կամովին «ձուկ» կը դառնան երբ ջուր տեսնեն եւ «մուկ»՝ երբ  տեսնեն ծակ: Ընդհանրապէս կը դառնան ձուկ ու մուկ , երբ  «ջուր»էն ու «ծակ»էն  կ'ակնկալեն   շահ , մանաւանդ՝ նիւթական շահ  :

Փորձենք քիչ մը վերլուծել եւ օրինակով խօսիլ եւ տեսնել թէ ազգային ինչ ցաւ կրնան պատճառել այս առածին դրդապատճառ հանդիսացող իրականութիւնները   :

Ընդհանրապէս, շահու համար մարդ արարածը հակամէտ է պատեհապաշտութեան . ինքնարդարացման համար պատեհապաշտութիւնը կը նկատէ «դիւանագիտութիւն» , ինքնախաբէութիւնն  ու քծնիլը իրեն  խղճի խայթ չեն պատճառեր : Կը մոռնայ դաստիարակութիւն, արժէքներ, բարոյական ըմբռնումներ : Կը մոռնայ նոյնիսկ զԱստուած :  Այսպէս, մարդը կը պարպուի իր մարդկայնութենէն, կը դառնայ անտարբեր իր նմանին հանդէպ, կը դառնայ եսակեդրոն, բայց ամենէն խղճալին այն է՝ որ կը մտնէ գերիի հոգեբանութեան մէջ : Դժբախտաբար, 21րդ դարու ուսուցումն ալ նիւթապաշտութիւնն է եւ ընդհանուր դրուածքը մարդը «գերի» դարձնելու կը միտի: Գործնական օրինակ տանք մեր առօրեայէն : Վերջին տասնամեակին , զանազան հայկական գաղութներու մէջ յաճախ  կը հանդիպինք հայերու , որոնք գովքը կը հիւսեն ոչ հայկական դպրոցներու եւ իրենց զաւակները այդ   դպրոցները կ'ուղարկեն (ինչ փոյթ թէ կրթաթոշակը վեց անգամ աւելի բարձր է այնտեղ) : Երբ հարց կը տրուի  այդ յատուկ վարժարանը ուղարկելու պատճառին մասին ՝ մի քանի խուսափողական պատասխանէ  եւ հայկական հաստատութեան մասին նուաստացուցիչ արտայայտութիւն ընելէ ետք կ'ըսեն  «իրականութիւն» ը , թէ այդ դպրոցները  կը յաճախեն քաղաքի երեւելի անհատներու զաւակները , հետեւաբար , երբ իրենց զաւակները օր մը  մեծնան ՝ հարուստ, ազդեցիկ ընկերներ պիտի  ունենան  եւ առաջաւոր դիրքերու վրայ պիտի ըլլան իրենց զաւակնե՛րն ալ : Պարզամիտ մարդը   հարց կու տայ ինքն իրեն . «Իսկ այդ օտար տղան կամ աղջիկը հայ երիտասարդին հետ ընկերութիւնը ձրի՞ պիտի ընէ : Իրմէ 10 չշահած մէկ պիտի տա՞յ անոր: 10 անգամ զինք «ձուկ» ու «մուկ» չդարձուցած կտոր մը «պանիր» պիտի տա՞յ իր երբեմնի դասընկերոջ...»: Մեղադրանք թող չսեպուի , դժբաղդաբար  հաւաքական ծրագիր չունենալու իրականութիւնն է , որ կը մղէ անհատ հայը դիմելու պատեհապաշտ լուծումներու : «Հաւաքական ծրագիր» թեման մեծ թեմա է , որուն պէտք է անյապաղ անդրադառնալ  իբր ազգի կազմակերպչական աշխատանքին հրամայական մէկ պահանջք:

Շարունակենք վերլուծել: Պատեհապաշտ ըլլալ կը նշանակէ մարդկային , ազգային սկզբունքները շապիկի պէս փոխել: Երկարժամկէտ յաջողութիւնները սկզբունքներ որդեգրելով եւ կիրարկելով կ'ապահովուին : Այդ կը պատահի միայն երբ ազգային ծրագրուած դաստիարակութիւն գոյութիւն ունի:  Ժողովուրդ իմ, եկէք հայօրէն կրթենք մեր զաւակները , հայեցի դաստիարակութիւնը   ազգային հպարտութիւն , ինքնավստահութիւն ներշնչող դաստիարակութիւն է , մնայուն գեղեցկութիւն է ան , անցողակի գեղեցկութիւնները  արագ կը  չքանան ,  մեր զաւակները օտար քամիներու հոսանքին չտանք,  կը մսին... :

Պատեհապաշտութիւնը  քանդիչ է , կործանող , համաճարակ : Խստապահանջ պէտք է ըլլալ եւ պէտք է պայքարիլ անոր դէմ ազգովին : Նիւթի , դրամի պաշտամունքը , մարդս կը տանին փորձութենէ փորձութիւն :  Չքաջալերենք «ձուկ» երու ու «մուկ» երու բուծումը: «Ի՞նչ ընենք, այս այսպէս է» կամ « Մեր գիտնալիքը չէ, մեզի ի՞նչ» ի նման կրաւորական լոզունգները մեզ  առաջնորդող թող չըլլան :

Հարիւրամեակի սեմին ենք կանգնած: Մինչեւ օրս մեր թշնամին իր ծրագիրը լաւագոյնս կրցած է իրականացնել , յաճախ մեր ձեռքով: Թշնամին  փոքրամասնութեանց դէմ սարքուած դաւերուն միշտ եղած է  աքթիւ գործընկեր :  Մենք մեր աչքերը չգոցենք  . ի դէպ,  մեր աչքերուն գոց ըլլալուն լաւագոյն  ապացոյցն է  անմիաբանութիւնը : Չուրախանանք հատուածական ձեռքբերումներով, կամ ... հայրենիքը նուաստացնելով , կամ... եկեղեցիները , ակումբներն ու ազգային հաւաքավայրերը պարապ թողնելով  :

Մէկ խօսքով՝ վերանայինք մեր կարելիութեանց, որոնք հսկայ են . վերանայինք մեր կարողութեանց , որոնք անգնահատելի են . վերանայինք մեր պարտաւորութեանց, որոնք ովկիանոս են, անոնց իրագործումը պատահականութեան ձգելով  կը ստեղծենք պատեհապաշտ , խուճապի մատնուած  հայը,  «ձուկ» ու «մուկ» հայը :

Հարիւրամեակ է: Զարթի՛ր Լաօ:

Նշան Պասմաճեան