ԱՐՏԱՇԷՍ ՇԱՀԲԱԶԵԱՆ

Ամանորի եռուզեռի, հաճելի եւ տխուր դէպքերի մասին լրատուական հոսքի մէջ, կարծես թէ առանձնապէս չկարեւորուեց մէկ իրադարձութիւն, որ տեղի ունեցաւ 2015 թուականի առաջին օրերին: Իր իրաւունքների մէջ մտած Նոր Տարուայ Յունուարի 4ին տարածուեց ԼՂՀի եւ Հայաստանի Հանրապետութեանը վերաբերող, Ուրուգուայի արտաքին գործոց նախարար Լուիս Ալմագրոյի յայտարարութիւնը:

Յայտարարութեան հետ, նոյն օրը տարածուեց հաղորդագրութիւն արտգործնախարար Ալմագրոյի եւ ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ Մարիօ Նալբանդեանի ու ՀՅԴ Ուրուգուայի Հայ Դատի յանձնախմբի անդամների հանդիպման մասին: Հանդիպման մասին հաղորդագրութիւնը, ինչպէս եւ դրան հետեւած յայտարարութիւնը ակնյայտ են դարձնում, որ ըստ էութեան յայտարարութիւնը գրաւոր ձեւով ամրագրում է այն հաստատումները, որոնց շուրջ եւ քննարկում է տեղի ունեցել նախորդող հանդիպման ժամանակ:

Յայտարարութեան սկզբում հէնց ընդգծւում է. <<Արտաքին գործոց նախարարը այսօր հանդիպում մը ունեցաւ Հայ Դատի յանձնախումբի միջազգային եւ ուրուկուէյի ներկայացուցիչներու հետ: Հանդիպման ընթացքին արծարծուեցան Հարաւային Կովկասը յուզող հարցեր…>>։

Որուգուայի արտգործնախարարի բանաւոր ու գրաւոր արտայայտած դիրքորոշումները, յայտնի թեմաների առնչուելով, հերթական յայտարարութիւնների շարքից չեն եւ կարիք ունեն լուրջ արժեւորման:

Բուն յայտարարութիւնը հիմք ընդունելով՝ որպէս գրաւոր փաստաթուղթ, անդրադառնանք այն կարեւոր ասելիքին եւ գնահատականներին, որոնք արտացոլուած են տուեալ յայտարարութեան մէջ:

Փաստաթղթում, առանց դիւանագիտական ոճաբանութեան, նախ եւ առաջ շատ յստակօրէն արձանագրւում է. <<Արտաքին գործոց նախարարը բուռն կերպով դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի շրջանին մէջ Ատրպէյճանի կողմէ զինադադարի խախտումները, որ հետզհետէ կը շարունակուին>>:

Ինչպէս տեսնում ենք, ի տարբերութիւն համանախագահող կողմերի տարբեր մակարդակի ներկայացուցիչների, ինչպէս եւ այլ շահագրգիռ ատեանների, այս դէպքում բացակայում է իրադարձութիւններն ու դրանց մեղաւորներին հաւասարեցնելու, այդ միտումով ճշմարտութիւնը <<լղոզելու>> մարտավարութիւնը: Շատ որոշակիօրէն ընդգծւում է, որ տեղի ունեցող զինադադարի խախտումների մեղաւորը ադրբեջանական կողմն է, որի արձագանգն էլ Ուրուգուայի արտգործնախարարի պաշտօնական դատապարտումն է:

Սրան հետեւում է նոյնքան յստակութեամբ արտայայտուած յաջորդ կարեւոր միտքը. <<Նոյնպէս նկատի ունենալով Մինսկի խումբի տարած աշխատանքը, որու եզրափակման պիտի սպասէ Ուրուկուէյը ճանաչման առնչութեամբ իր որոշումը որդեգրելու համար, շեշտեց Լեռնային Ղարաբաղի հարցի խաղաղ կարգաւորման անհրաժեշտութիւնը…>>:

Ինչպէս ակնյայտ է դառնում ասուածից, Ուրուգուայն, ի դէմս իր պետական համապատասխան մարմինների, արդէն իսկ որոշում է որդեգրել Լեռնային Ղարաբաղի անկախութեան ճանաչման վերաբերեալ, սակայն այդ մասին յայտարարելու համար սպասում է Մինսկի խմբի աշխատանքի եզրափակմանը: Սա իր հերթին բացատրւում է խնդիրը խաղաղ կերպով լուծուած տեսնելու անհրաժեշտութեամբ եւ հաւանաբար այդ գործընթացին չխոչնդոտելու մտահոգութեամբ:
Սրան էլ հետեւում է աւելի մեծ ընդհանրացում, որտեղ լայն բացուած կարկինով արտգործնախարարի ասելիքն ընդգրկում է ինքնորոշման սկզբունքի հիման վրայ, Հայաստանի Հանրապետութեան հողային ամբողջականութեան խնդիրը.

<<… յատկապէս նկատի ունենալով հայ ժողովուրդի ինքնորոշման իրաւունքը եւ Հայաստանի Հանրապետութեան հողային ամբողջականութեան սկզբունքը՝ Մայիս 1918էն Դեկտեմբեր 1920ը անկախացած Հայաստանի Հանրապետութեան սահմաններուն (նախքան խորհրդայնացումը)>>:

Վերջապէս յայտարարութեան եզրափակիչ մասում, շնորհաւորելով Սուրբ Ծննդեան առիթով, արտգործնախարարը <<… իր ողջոյնի պատգամը փոխանցեց Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան հայ ժողովուրդներուն, յոյս յայտնելով, որ այս վերջինը ազգերու միջազգային հանրութեան կողմէ իր ճանաչումը ստանայ շուտով>>: Կարեւոր մաղթանքը փոխանցելու հետ Լուիս Ալմագրօն շեշտում է <<Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւն>> անուանումը, կարծես մէկ անգամ եւս ընդգծելով, որ իր երկրի համար Ղարաբաղը անկախ հանրապետութիւն է:

Այսպիսով առաջին անգամ, օտար երկրի արտաքին գերատեսչութեան ղեկավարը արծարծում է հայոց պահանջատիրութեան հարցը, այն համարելով արդարացի, քանի որ բխում է հայ ժողովրդի իրացրած ինքնորոշման իրաւունքից:

Առաջին հայեացքից կարող է թուալ, թէ բարեկամ երկրի բարձրագոյն պաշտօնեան ոգեւորուելով շատ է առաջ անցել, իրականում սակայն ճշգրիտ եւ գիտակցուած է նրա հիմնաւորումը: Նախ Լուիս Ալմագրոյին չի խօսում առհասարակ Հայոց պահանջատիրութեան մասին, այլ վկայակոչելով 1918-20 թուականների սահմանները՝ շեշտում է, որ խօսքը Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան միջազգայնօրէն ճանաչուած տարածքների մի մասի բռնազաւթման մասին է, ինչը տեղի է ունեցել 1920-1921 թուականների ընթացքում: Արտգործնախարարի համարձակ մատնանշումները արդարացւում են նաեւ այն իրողութեամբ, որ արդէն իսկ այդ բռնազաւթման խնդիրը միջազգայի իրաւունքի տեսակէտից ուսումնասիրելու եւ գնահատելու նպատակով, ինչպէս յայտնի է, ստեղծուել է հայ միջազգայնագէտ իրաւաբանների յանձնաժողով:

Այստեղ արժէ յիշել նաեւ, որ ազգային ազատագրական յեղափոխութեան ճանապարհով ղեկավարութեան հասած Ուրուգուայի իշխանութիւնը՝ առաջնորդուելով հումանիզմի, արդարութեան եւ ժողովուրդների իրաւունքների յարգման սկզբունքներով, աշխարհում առաջինը ճանաչեց եւ դատապարտեց Հայոց Ցեղասպանութիւնը: Նոյն իշխանութիւնը մի քանի տասնամեակ անց, առաջինը լինելով, կատարեց եւս մէկ առաջընթաց քայլ՝ խօսեց հայ ժողովրդի օրինական պահանջատիրութեան մասին: Գումարելով սրան նաեւ այն յայտարարութիւնը, որ իր համար աներկբայ է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան անկախութեան ճանաչման անհրաժեշտութիւնը: Կարելի է արձանագրել նաեւ, որ նման յայտարարութիւնը 2015 թուականի առաջին օրերին շատ արժէքաւոր է, նկատի ունենալով, որ յատկապէս Ցեղասպանութեան 100րդ տարելիցին ընդառաջ, այլեւս մեզ համար մտքերի ու գործողութիւնների առաջքայլի անհրաժեշտութիւն է ճանաչման ու դատապարտման փուլից անցում կատարելը պահանջատիրութեան հանգրուանի:

Յայտարարութեանը նախորդած վերոյիշեալ հաղորդագրութիւնից կարելի է նաեւ եզրակացնել, որ սոյն փաստաթուղթը չի ծնուել միայն մէկ հանդիպման անմիջական արդիւնքում, այլ այս ամէնին նախորդել է տարիների աշխատանքը: Այդ թւում Ուրուգուայի բարձրագոյն պաշտօնեաների մի քանի այցելութիւնների կազմակերպումը Հայաստանի եւ ԼՂ Հանրապետութիւններ: Չանտեսենք նաեւ 2014 թուականին ՀՀ նախագահի այցը Ուրուգուայի Հանրապետութիւն:

Այսպիսով, արձանագրելով 2015 թուականի տարեսկզբի այս յաջող մեկնարկը, անհրաժեշտ է բազմապատկել ջանքերը շօշափելի նոր արդիւնքներ գրանցելու համար: Համոզուած լինելով, որ հրապարակային եւ ոչ հրապարակային ձեւով գործադրուած համապատասխան ջանքերը ժամանակի ընթացքում անպայման պտուղներ կը տան, թիզ առ թիզ կրճատելով դէպի ընդհանուր նպատակակէտեր տանող ճանապարհը: