ՕՐՀԱՆ ՔԵՄԱԼ ՃԵՆԿԻԶ

Վերջերս կը նկատեմ, որ ստեղծած ենք այնպիսի պատճառաբանութիւններ, որոնցմով կը փորձենք ուրանալ այն ինչ որ պատահած է Թուրքիոյ մէջ, 1915 թուականին:
Վերջին պատճառաբանութիւնը, որ որոշ <<ստեղծագործական>> բնոյթ ունի, անհեթեթ կերպով կը պնդէ, որ հայերը, տեղական զգեստ հագուելով, ինքզինքնին իբր թուրք կամ քիւրտ ձեւացնելով, սպաննած են մարդիկ որ իրենց անկախութիւն հետապնդող նպատակը աւելի հիմնաւորուի: Համալսարանի մը <<ակադեմական>>ներէն անհատ մը նման հարց մը արծարծած էր: Այսպիսի հարցեր շատ կը ներկայացուին:

Ոմանք նոյնիսկ կ՛առարկեն, որ Անատոլիոյ մէջ, հայերը ցեղասպանութիւն գործադրած են թուրքերու դէմ :

Պիտի չզարմանամ, եթէ ասոնք յառաջ գան եւ ներողութիւն պահանջեն հայերէն, իրենց գործած <<Թրքական Ցեղասպանութեան>> համար:

Երբ նման հարցեր կը լսեմ, իրապէս կ՛ամչնամ այս երկիրին քաղաքացին ըլլալուս: Այս հարցերը զանազան բնոյթ կը ստանան: Վերջերս, երկիրի ամէն կողմը սփռուող հեռատեսիլի կայանի մը վրայ մասնակցեցայ զանազան հարցեր քննարկող ծրագիրի մը: Եւ, անակնկալօրէն,<<1915ի Հարց>>ը մէջտեղ եկաւ: Ծրագիրին մասնակցող մէկը Ազգայնական կուսակցութեան կը պատկանի: Ան հարցուց ինծի. <<Ո՞վ բացատրութիւն պիտի տայ հայերու կողմէ իր մեծ մօր ստացած վէրքերուն համար>>։ Կը ջանայի, անյուսալիօրէն, բացատրել թէ անհատի մը, կամ նոյնիսկ խումբի մը կողմէ գործուած յարձակում մը կարելի չէ բաղդատել ծրագրուած եւ զանգուածային յարձակումի մը հետ, որ կազմակերպուած է քաղաքական կուսակցութեան մը կողմէ. կուսակցութիւն մը, որ տէրն ու տիրականն էր այդ ժամանակուան Օսմանեան կայսրութեան:

Սակայն, հեռատեսիլի կայանին մէջ տիրող մթնոլորտին պատճառով, անոնք զիս կը նկատէին իբր ուրիշին ցաւերը արհամարհող անհատ մը: Ըստ ինծի շրջապատող ազգայնական խմբակիցներուն, ես <<Թուրքիոյ շահերուն դէմ պայքարող մէկն էի: Եթէ մէկը հաւատայ որ Թուրքիան պէտք է ճանչնայ Հայկական Ցեղասպանութիւնը, ան, այդ պարագային, Թուրքիոյ շահերուն դէմ գործած կ՛ըլլայ:

Եթէ մեր ազգային խղճմտանքը պատանդ պիտի դառնայ այդպիսի շահերուն, ուրեմն՝ այո՛, ես Թուրքիոյ շահերուն դէմ պիտի ըլլամ:

1915ին Թուրքիոյ մէջ պատահածները ուրանալը անարդար է ո՛չ միայն զոհին, այլեւ՝ տեսակ մը անորոշութիւն կը ստեղծէ այս երկիրին մէջ: Այդ իսկ պատճառով, ծայրայեղ ազգայնամոլութիւնն ու ցեղապաշտութիւնը կը դառնան սովորական ազգայնամոլութիւն: Ուրացումը կը ջամբէ այլ ուրացումներ, եւ ատիկա չի վերջանար Հայկական Ցեղասպանութեամբ: Որովհետեւ այն բոլոր գազանութիւնները, որոնք կատարուած են ալեւիներու, քիւրտերու եւ ուրիշներու հանդէպ, բնականաբար, ուրացման ենթակայ պիտի դառնան: Նոյնիսկ վերջին ջարդերուն, օրինակ՝ 1993ի Սվազի ջարդերուն եւ 1978ի Մարաշի ջարդերուն ոճրագործները դեռ անպատիժ կը մնան, եւ անոնք չեն իսկ ամչնար իրենց կատարածներուն համար:

Ազգայնականները կը հաւատան, որ անզիջող ուրացումով երկիրին շահերը ա՛լ աւելի պաշտպանած կ՛ըլլան: Եւ եթէ այդ շահերը կը պահանջեն ոստոստող ժողովրդավարութիւն, նախայարձակումով ճնշուած մշակոյթ, ատելութիւն բուրող ճառախօսութիւններ, այն ատեն անոնք բացարձակապէս ճիշդ կ՛ըլլան: Բայց եթէ այս երկիրին շահերը հիմնուած ըլլան ինքնավստահութեան վրայ, ունենալով զօրաւոր բարոյական խղճմտութիւն եւ ժողովրդավարութիւն, այն ատեն, մենք եւ անոնք, որոնք կը հաւատան որ այս երկիրը պէտք է երես-երեսի գայ իր անցեալին հետ, ճիշդ կ՛ըլլանք:

Եթէ լաւատես ըլլամ, կրնամ երեւակայել, որ այս տարի շատ մը ձեռնարկներ տեղի պիտի ունենան Հայկական Ցեղասպանութեան զոհերը յիշատակելու: Կ՛ողջունեմ բոլոր անոնց, որոնք փողոց պիտի իջնեն եւ հաւաքուին զանազան վայրերու մէջ յիշատակելու զոհերը Ցեղասպանութեան: Զոհեր, որոնց յիշատակին առջեւ կը խոնարհիմ յարգանքով եւ ցաւով:

Թարգմանութիւն՝
Յարութիւն Մըսրլեան

Օրհան Քեմալ Ճենկիզ աշխատակիցն է Թուրքիոյ <<Ռատիքալ>> եւ <<Զաման>> օրաթերթերուն, նաեւ ան փաստաբան է ու լրագրող եւ մարդկային իրաւանց հարցերու ջատագով: Իր այս յօդուածը լոյս տեսաւ <<Զաման>>ի Ապրիլ 23, 2015ի թիւին մէջ: