ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ

Աշխարհի 152 երկիրներու <<Մարդու ազատութեան ցուցանիշ>>ին մասին վերջին զեկոյցին մէջ զարմանալիօրէն Հայաստանին տրուած է բարձր վարկանիշ: Ուսումնասիրութիւնը համատեղ իրականացուած է Ուաշինկթընի <<Քաթօ>> հիմնարկին, Վանքուվըրի <<Ֆրէյզըր>> հիմնարկին եւ Պերլինի Ֆրիտրիխ Նաումանի անուան՝ յանուն ազատութեան հիմնադրամին կողմէ: 108 էջերէ բաղկացած համապարփակ զեկոյցը երկիրները կը դասէ ըստ քաղաքացիներու անհատական, քաղաքացիական եւ տնտեսական ազատութիւններուն:

Դասակարգումը հիմնուած է 76 տարբեր ցուցանիշներու վրայ՝ խմբաւորուած 12 անուանակարգերու մէջ.
– Օրէնքի գերակայութիւն
– Ապահովութիւն եւ անվտանգութիւն
– Շարժում
– Կրօնք
– Միութիւն, հաւաք եւ քաղաքացիական հասարակութիւն
– Արտայայտութիւն
– Կառավարութեան մեծութիւն
– Իրաւական համակարգ եւ սեփականութեան իրաւունք
– Դրամական միջոցներու մատչելիութիւն
– Միջազգային առեւտուրի ազատութիւն
– Վարկային, աշխատանքային եւ գործարար օրէնսդրութիւն:

<<Մարդու ազատութեան ցուցանիշ>>ին համաձայն՝ աշխարհի տասը լաւագոյն երկիրներն են Հոնկ Քոնկը, Զուիցերիան, Ֆինլանտան, Դանիան, Նիւ Զելանտան, Քանատան, Աւստրալիան, Իրլանտան, Անգլիան եւ Շուէտը: Միացեալ Նահանգները 20րդ դիրքի վրայ է:

Անցեալ շաբաթ հրապարակուած 2012 թուականի տուեալներուն համաձայն՝ Հայաստանը աշխարհի 53րդ երկիրն է, աւելի բարձր, քան անոր հարեւաններէն շատերը՝ Ատրպէյճանը (126րդ), Թուրքիան (62րդ), Իրանը (152րդ), իսկ փոքր զիջում մը՝ Վրաստանին (48րդ):

Հայաստանի տպաւորիչ վարկանիշը կը բացայայտէ աւելի ապշեցուցիչ գնահատական, երբ նկատի ունենանք այդ դասակարգման երկու հիմնական բաղադրիչները. Հայաստանը աշխարհի մէջ կը գրաւէ 17րդ դիրքը տնտեսական ազատութեան, եւ 70րդը՝ անձի ազատութեան ցուցանիշներուն մէջ…
Հայաստանի վարկանիշը ես <<զարմանալի>> որակեցի այն պատճառով, որ ժողովուրդին մեծ մասը հաւանաբար չէր ակնկալեր նման բարձր գնահատական՝ հաշուի առնելով ղեկավարութեան նկատմամբ մնայուն քննադատութիւնը, ինչպէս երկրին մէջ, այնպէս ալ՝ անկէ դուրսը: Թէեւ ճիշդ է, որ Հայաստանի կառավարութիւնը բազմաթիւ թերութիւններ ունի եւ արժանի է քննադատութեան, սակայն պէտք է ընդունիլ, որ իշխանութիւնները կարգ մը բաներ ճիշդ ըրած են Հայաստանի համար, որ իր վարկանիշով գերազանցած է <<Մարդու ազատութեան ցուցանիշ>>ին մէջ այնպիսի ազդեցիկ երկիրներ, ինչպիսիք են՝ Արժանթինը, Պրազիլը, Չինաստանը, Եգիպտոսը, Հնդկաստանը, Իրանը, Քուէյթը, Մեքսիքան, Քաթարը, Ռուսիան, Սէուտական Արաբիան, Թուրքիան, Ուքրանիան եւ Վենեզուելլան:

Ժողովուրդին կողմէ Հայաստանի ընկալման եւ իրականութեան միջեւ առկայ այս հակասութեան հաւանական բացատրութիւնը այն է, որ Հայաստանի պաշտօնեաները վատ աշխատանք տարած են երկրի ձեռքբերումները գովազդելու համար: Հակառակ պարագային, մեծ թիւով հայեր այսպիսի բացասական տպաւորութիւն չէին ունենար իրենց հայրենիքին մասին:

Այս միտքը պարզաբանելու համար, առնենք օրինակը Սինկափուրին. երկիր մը, որ յաջողութեամբ կը գովազդէ իր նուաճումները եւ բարձր կը գնահատուի ամբողջ աշխարհին մէջ՝ իբրեւ լաւ կառավարման, արագ տնտեսական զարգացման եւ բարեկեցիկ կենսապայմաններու նախատիպ: Հակառակ անոր, որ կասկածէ վեր է, թէ այս <<ասիական վագրը>> ձեռքբերումներու տպաւորիչ ցուցանիշ սահմանած է, զարմանալի է, որ Սինկափուրը վարկանշային ցուցանիշով աշխարհի մէջ կը գրաւէ 43րդ դիրքը՝ ընդամէնը 10 կէտով առաջ անցնելով Հայաստանէն՝ <<Մարդու ազատութեան ցուցանիշ>>ին մէջ: Եթէ ուշադրութիւն դարձնենք Սինկափուրի շուրջ ստեղծուած աղմուկին, կարելի է ենթադրել, որ այդ երկիրը պէտք է տեղ գրաւէ լաւագոյն տասնեակին մէջ, իսկ Հայաստանը ըլլար 100րդը՝ հաշուի առնելով վերջինիս հասցէին մշտապէս հնչող քննադատութիւնները:

Ինչպէս կ՛ըսեն՝ <<տպաւորութիւնը իրականութիւն է>>: Ըստ էութեան՝ տպաւորութիւնը շատ աւելի կարեւոր է, քան՝ իրականութիւնը, քանի որ մարդիկ ամէն ինչ կը դատեն իրենց սեփական տպաւորութիւններուն հիման վրայ, անկախ անկէ, թէ անոնք որքա՛ն կը տարբերին իրականութենէն: Օրինակ, վերջին տարիներուն, Հայաստանը շարք մը միջազգային զեկոյցներու մէջ գրաւած է շատ բարձր դիրքեր, քան այն, ինչ կը սպասուէր: Սակայն Հայաստանի կառավարութիւնը երբեք չէ գովազդած այս կարեւոր վարկանիշները՝ ատով իսկ ձախողեցնլով երկրին համար դրական երեւոյթի ստեղծումը, որ կրնար գրաւիչ ըլլալ օտարերկրեայ զբօսաշրջիկներու եւ ներդրողներու համար:

Հետաքրքրական է, որ Հայաստանէն շատ աւելի բարեկեցիկ երկիրներ ետ մնացած են <<Մարդու ազատութեան ցուցանիշ>>ին մէջ, ինչ որ կրնայ նշանակել, թէ երկրի հարստութիւնը, ինչպէս Ատրպէյճանի պարագային՝ քարիւղի բազմամիլիառանոց եկամուտը, բարեկեցութիւն կամ ազատութիւն չ՛երաշխաւորեր իր քաղաքացիներուն համար…

Սակայն, հաշուի առնելով Հայաստանի համեմատաբար բարձր վարկանիշը՝ անոր ղեկավարութիւնը այլեւս չի կրնար արդարանալ անով, որ երկրի զարգացումը կը կաղայ նիւթական եւ բնական պաշարներու սահմանափակութեան պատճառով: Ամէն ինչ կախեալ չէ փողէն: Քանի որ Հայաստանը տնտեսական ազատութեան ցուցանիշով կը գրաւէ 17րդ դիրքը, ուստի արդարացում չի կրնար ըլլալ անձի ազատութեան ցուցանիշով 70րդ դիրքը գրաւելուն համար: Վերջին ցուցանիշը կրնայ մեծապէս բարելաւուիլ պետութեան կողմէ՝ առանց դրամ մը իսկ ծախսելու: Միայն անհրաժեշտ են հոգատար պետական պաշտօնեաներ, որոնք յանձնառու պիտի ըլլան բարելաւելու ժողովուրդի բարեկեցութիւնը:

Հայաստանի ղեկավարութեան մեծագոյն բացը ոչ թէ նիւթական միջոցներու, այլ հասարակութեան վստահութեան պակասն է: Իշխանութիւնները կրնան վերականգնել քաղաքացիներուն վստահութիւնը՝ ջանադրաբար աշխատելով, որպէսզի կարենան բարելաւել անոնց կենսապայմանները, եւ միայն անկէ ետք է որ հասարակութեան դրական ընկալումը պիտի համապատասխանէ Հայաստանի համաշխարհային վարկանիշի իրականութեան:

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈԻՆԵԱՆ
<<Քալիֆորնիա Քուրիըր>> թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր