Արման Նարինլի. Թուրքիոյ խորհրդարանական ընտրութիւններու երկրորդ հանգրուանը
By Արման Նարինլի - armenia.com.au | Wednesday, 11 November 2015
- Արման Նարինլի - armenia.com.au
Յաճախ կրկնած եմ որ եթէ օրին մէկը Թուրքիոյ մէջ արեւը արեւմուտքէն ծագի ինծի զարմանք չի պատճառէր : 1 Նոյեմբեր 2015 ի Թուրքիոյ խորհրդարանական ընտրութիւններու շշմեցուցիչ (boomerang) ային արդիւնքները դեռ պատեհ առիթ չէ տուած քաղաքական մեկնաբան գրիչներուն որպէսզի առ ի պարտականութիւն բաներ մը գրեն :
7 Յունիս 2015 ի առաջին ընտրութիւնները եւս զառմանք պատճառած էին բայց կը համընկնէին քաղաքական ակնկալութիւններուն : Այս ակնկալութիւնները գրեթէ կրկնապատկուած ձեւով ուռճացան 1 Նոյեմբեր ի ընտրութիւններու նախօրեակին , ոչ թէ միայն Թուրքիոյ հաւաքական կարծիքի տեսանկիւնէն , այլ նաեւ միջազգային հանրութեան տեսանկիւնէն եւս : Բայց արդիւնքը եղաւ ճիշդ հակառակը , գրեթէ 3 օրէ իւեր լռութեան մատնելով քաղաքական մեկնաբանութեան դաշտը գրաւող վարպետներու գրիչները :
Նախ պիտի մէջբերեմ Թրքական Թարաֆ օրաթէրթի 2 Նոյեմբեր 2015 ի թիւին մէջ տեղ գտած Ճէնկիզ Աքթար ի << Կամաւոր Ստրուկութիւն >> յօդուածէն բաժին մը , որ ինքն ալ մէջբերած է Etienne la Boetia ( 1530 - 1563 ) ի հռչակաւոր ճառէն ուղղուած բռնակալութեան զոհերուն որոնք տարապած են Ֆռանսիոյ թագաւոր Հէնրի 2 րդ ի ձեռքէն :
<<Թշուառ , վհատած եւ անխելք ժողովուրդներ , իրենց դժբախտութիւնը տնօրինողներն են : Ձեր աչքերուն առջեւն է որ ձեր ապրուստի լաւագոյն բաժինէն կը զրկուիք , ձեր արտերը կը թալանուին , ձեր տուները կը կողոպտուին : Այնպիսի կեանք մը ունիք որ բանի մը սեփականատէրը չէք : Բոլոր այս վնաս ու դժբախտութիւնները ձեր վրայ բերողը օտար թշնամիները չեն այլ մէկ թշնամի որ ունի երկու աջք , երկու ձեռք , երկու ոտք , որու սիրոյն նոյնիսկ յօժարութեամբ մահը կ’ընդունիք , գործածելով ձեր աջքերը , ձեր ձեռքերը եւ ձեր ոտքերը :>>
Յօդուածագիրը կ’արտատպէ ճառի ամբողջութիւնը եւ զայն կը նուիրէ 1 Նոյեմբերի Թուրքիոյ խորհրդարանական ընտրութիւններուն , զայն կերտող ժողովուրդին , առանց քաղաքական մեկնաբանութիւն մը բերելու :
Հիմայ կրնանք մեր ըսելիքի մասին խորհիլ : 7 Յունիս ի ընտրութիւնները մեզի տուաւ այն պատկերը որ համախոհական coalition կառավարութիւն կազմելը միակ ելքն էր ստեղծուած թնճուկին : Հոս էր որ ճատրակային տրամաբանութիւնը ի գործ դրուեցաւ որու յաղթողը հանդիսացաւ Էրտօղան’ը եւ իր կուսակցութիւնը :
Վերյիշենք 5 ամիս առաջուայ արդիւնքները : AKP % 40.83 քուէ 258 MP , CHP % 25.00 քուէ 132 MP , MHP % 16.33 քուէ 80 MP , HDP % 13.16 քուէ 80 MP : Մինջ այդ տեսանք որ AKP % 9 քուէ կորսնցուցած էր բաղդատմամբ 2011 ի խորհրդարանական ընտրութիւններուն : HDP ի քուէները % 5.5 էն բարցրացած էր % 13.16 ի որու % 3 ը AKP էն հոսած էր դէպի HDP , պահպանողական Քիւրտ զանգուածէն , իսկ մնացածը յառաջադէմ ձախակողմեան հատուածէն : Գալով MHP ին , AKP էն խլած էր գրեթէ %4 համեմատութեամբ ազգայնականներու քուէները:
Համախոհական կառավարութիւն կազմելու բանակցութիւնները , Էրտօղան’ի եւ Տավութօղլու’ի կողմէ մշակուած կառավարութիւն չկազմելու ռազմավարութեամբ իր նպատակին հասաւ : Արդար ըլլալու համար ըսենք որ ընդդիմադիր 3 կուսակցութիւններն ալ իրենց կեցուածքով օգնական եղան այս ռազմավարութեան իրականացման որուն համար սուղ գին վճառեցին , յատկապես ազգայնամոլ MHP կուսակցութիւնը : Բանակցութիւններու ձախող երթը ըստ երեւոյթի պարտադրեց Էրտօղան’ը որ ընտրութիւնները կրկնելու որոշում կայացնէ 1 Նոյեմբեր’ին : Մինչ այդ ինչ ինչ միջոցներով հրկիզուեցաւ Քրտական հարցի զինեալ երեսը որ բուռն ձեւով ռազմական գործողութիւններու ընթացք տալով չնախատեսուած վնաս հասցուց թէ PKK’ի ուժերուն եւ թէ Քրտաբնակ վայրերու ժողովուրդին վախ եւ արհաւիրք յառաջացնելով : Այս ընդհարումներու ընթացքին , երկկողմանի աւելի քան 400 զոհ արցանագրուեցաւ 5 ամսուայ մէջ :
Այլ մէկ մարտավարութեան եւս ականատես եղանք որն էր , HDP կուսակցութեան գրասենեակներուն եւ ժողովրդական հաւաքներուն դէմ կատարուած խաբանարար յարձակումները որոնք վերագրուեցան Իսլամական Պետութեան մարտիկներուն պատճար հանդիսանալով մօտ 140 զօհերու :
HDP , PKK եւ MHP ունեցան իրենց թերութիւնները չ’օգտագործելով 7 Յունիս’ի յաջողութիւնները որու մասին խոսիլ մեր գործը չէ : Իրենք իրենց ինքնաքննադատութիւնը կ’ընեն եւ իյայտ կ’ուգայ : Բայց իրաւունքը ունինք համառօտ արժէւորում մը կատարել վէրջին արդիւնքներու մասին :
AKP ստացաւ %49.48 քուէ 317 MP , այսինքն վերադարցաւ 2011 ի դիրքերուն : CHP ստացաւ % 25.31 քուէ 134 MP այսինքն մնաց անփոփոխ : MHP ստացաւ % 11.90 քուէ 40 MP կորսնցնելով 40 MP : HDP ստացաւ % 10.75 քուէ 59 MP կորսնցնելով 21 MP :
Կարճ խոսքով տուժողները ազգայնամոլ MHP եւ Քրտամէտ HDP կուսակցութիւնները եղան : HDP ի պարագային պէտք է ըսել որ կուսակցութիւնը իր իսկական ուժի սահմաններուն մէջ քաշուեցաւ : Իրենց համար ծայրաստիճան աննպաստ պայմաններու տակ ստացուած արդիւնքը կ’առժէ յաջողութիւն համարել : Այս փոթորկոտ մթնոլորտէն յաղթական դուրս եկան նաեւ երեք Հայ երեսփոխաններ , AKP Մարգար Եսաեան , CHP Սէլինա Տօղան , HDP Կարօ Բայլան , պահելով իրենց աթոռները :
Ապագան պիտի ցուցնէ հետապնդուած միջազգային ծրագիրներու այս ընտրութիւններու հետ ունեցած կապը , միջին արեւելքի , Սուրիական , Իրաքեան , Պարսկական , Ռուսական , ԱՄՆ ‘ի եւ Քրտական ազդակներու ընդմէջէն:
