«ԱԶԱՏ ՕՐ»Ի ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑԸ ՄԵԾԻ ՏԱՆՆ ԿԻԼԻԿԻՈՅ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ ՀԱՅՐԱՊԵՏԻ ՀԵՏ

 

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Շատ մեծ ուրախութեամբ եւ յուզումով յունահայ գաղութը եւ յատկապէս հիւսիսային Յունաստանի հայութիւնը ընդունեց ձեր հովուապետական այցելութիւնը, այն զգացումով եւ համոզումով, թէ համազգային եւ գաղութային մեր հարցերու վերարժեւորման եւ վերաշխուժացման լաւագոյն առիթը ստեղծեցիք: Ինչպիսի՞ն են ձեր տպաւորութիւնները:

ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ.- Այս երրորդ հովուապետական այցելութիւնս է Յունաստան՝ անցնող 19 տարիներուն ընթացքին: Առաջին այցելութիւնս 1996ին էր եւ ընդգրկեց բնականաբար Աթէնքը եւ շատ կարճ տեւողութեամբ՝ Սելանիկը: Երկրորդ այցելութիւնս Աթէնք էր, 2005 թուականին: Այս երրորդ այցելութեան շեշտը առաւելաբար դրուած է հիւսիսային Յունաստանի վրայ: Յայտնեմ որ առաջին անգամ ըլլալով կ՛այցելեմ Սելանիկի կողքին նաեւ այլ քաղաքները հիւսիսային Յունաստանի: Ինծի համար մեծ զարմանք էր տեսնել այս քաղաքներէն ներս կազմակերպուած հայութիւն, որ իրապէս կապուած է եկեղեցւոյ, մեր արժէքներուն, աւանդութիւններուն եւ համախմբուած է մեր կառոյցներուն շուրջ: Իմ առաջին տպաւորութիւնս՝ դրական է: Երկրորդ, ուր որ գացի, այցելութիւններուս եւ կրօնական թէ պետական-քաղաքական բարձրաստիճան պատասխանատուներու հետ հանդիպումներուս ընթացքին, բոլորն ալ բարձր գնահատանքով ու հիացումով խօսեցան Յունաստանի հայութեան մասին: Ասիկա, իրապէս որ մեծապէս յուզեց զիս եւ իրենց ալ ըսի, թէ իրենց մօտեցումը հայութեան գծով զգացական չէ, յաւուր պաշտշաճի մի քանի անուշ խօսքեր չէին, այլ իրապէս, իրենք տեսած են եւ կը վկայեն այս ճշմարիտ գնահատականը:
Այս երկու տպաւորութիւններս կ՛ուզեմ կարեւորութեամբ շեշտել:

Ինչպէս ես յաճախ կ՛ըսեմ խօսքերուս մէջ, չի բաւեր սակայն լաւով գոհանալ: Պէտք է ձգտիլ լաւագոյնին: Իմ խօսքերուս մէջ ես կարեւորութեամբ շեշտեցի, մեր կեանքէն ներս գործող կառոյցներուն շուրջ համախմբուելու հրամայական անհրաժեշտութիւնը՝ մեր ժողովուրդի զաւակներուն համար: Հայ ըլլալ կը նշանակէ մասնակից դառնալ մեր հաւաքական կեանքին: Հայ ըլլալ՝ ինքնակեդրոն, ինքնանպատակ ներկայութիւն չ՛ենթադրեր: Ճիշդ հակառակը: Մասնակցութիւն՝ մեր հաւաքական կեանքին: Հետեւաբար իմ սպասումս եւ թելադրութիւնս է, որ մեր ժողովուրդի բոլոր զաւակները համախմբուին մեր կառոյցներուն շուրջ: Փառք Աստուծոյ՝ կրօնական, ազգային, մշակութային, բարեսիրական եւ այլ կառոյցներ ունինք: Այդ կառոյցները կ՛արժեւորուին մեր ժողովուրդի զաւակներու մասնակցութեամբ, եւ հայութիւնը ամուր ու կենսունակ կը մնայ մեր ժողովուրդի զաւակներուն մօտ, երբ անոնք ներկայութիւն են մեր հաւաքական կեանքէն ներս:
Երկրորդ՝ մենք յատուկ կարեւորութիւն պէտք է տանք մեր երիտասարդութեան: Որոշ իմաստով փոփոխութիւն տեսայ մեր կառոյցներուն մօտ, այլ խօսքով երիտասարդներու ներկայութիւնը, սակայն կը սպասեմ աւելին: Բնականաբար, հին սերունդի ներկայութիւնը շատ կարեւոր է: Շատ բան ունինք սորվելիք հին սերունդէն, շարունակականութիւնը պէտք է պահել, սակայն նաեւ պէտք է վստահիլ ու քաջալերել երիտասարդութիւնը, որպէսզի մասնակից դառնայ եւ պատասխանատուութիւն ստանձնէ մեր կեանքէն ներս:

Եւ երրորդ՝ անհրաժեշտ է որ մեր կառոյցները վերանորոգուին: Մենք բոլորովին տարբեր աշխարհի մէջ կ՛ապրինք, եւ աշխարհը հիմնական, արմատական եւ արագ փոփոխութեան մէջ է: Մեր կառոյցներու կազմակերպուածութեան ու գործունէութեան վերանորոգման անհրաժեշտութիւնը ունինք: Չենք կրնար հին մօտեցումներով, հին ձեւերով գործել: Մեր դիմաց կը գտնուի տարբեր մտածողութիւն ունեցող երիտասարդութիւն: Մեզ շրջապատող պայմանները բոլորովին տարբեր են, եւ մենք պէտք է համահունչ ըլլանք ներկայ պայմաններուն: Գիտնալ՝ թէ ինչ ձեւով կրնանք գրաւիչ դարձնել մեր կառոյցները, որպէսզի երիտասարդութիւնը մօտենայ մեզի:
Պէտք է պահել հիմնականը՝ մեր սկզբունքները, մեր աւանդութիւնները, մեր ոգին, սակայն միաժամանակ որոշ փոփոխութիւններ ես կը նկատեմ անհրաժեշտ:
Ահաւասիկ, այս երեք հիմնական թելադրութիւնները ես փորձեցի բաժնել մեր ժողովուրդի զաւակներուն հետ:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Հայաստան-Սփիւռք 5րդ համաժողովին ընթացքին ցնցիչ յայտարարութեամբ հանդէս եկաք, յայտնելով թէ Անթիլիաս Թուրքիոյ սահմանադրական դատարանին առջեւ դատ պիտի բանայ՝ պահանջելով իր պատմական կեդրոնի՝ Սիսի կաթողիկոսարանի վերադարձը իր իրաւատիրոջը՝ հայ եկեղեցւոյ ու հայ ժողովուրդին:
ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ.- Անկասկած որ խորապէս պատմական ու խորհրդանշական խորունկ իմաստ ունի այսպիսի քայլ: Նաեւ հատուցման պահանջքի մարտավարութեամբ յառաջանալու՝ առաջին, իմաստալից սկիզբ մըն է:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Կարելի՞ է մանրամասնել:
ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ.- Անցնող երկու-երեք տարիներու ընթացքին, Հայ Դատի մասին իմ արտայայտութիւններուս մէջ, կարեւորութեամբ շեշտեցի Հայ Դատի ճանաչումէ հատուցում փոխադրելու կարեւորութիւնը: Տասնամեակներ շարունակ Հայ Դատի մարմինները, կուսակցութիւնները, եկեղեցին, մեր կազմակերպութիւնները, ամէն մէկը իր ձեւով, իր մօտեցումով, հսկայ աշխատանք կատարեց Հայ Դատի ճանաչման գծով: Եւ մենք որոշ նուաճումներ եւ կարեւոր իրագործումներ կատարեցինք այս ուղղութեամբ: Ես կը հաւատամ որ ժամանակը հասած է, որ մենք հանգրուանային կերպով, ուշադրութեամբ, լաւ ուսումնասիրութեամբ, Հայ Դատի թղթածրարը փոխադրենք իրաւական դաշտ: Այս չի նշանակէր որ մենք ճանաչումը այլեւս պէտք է մոռնանք: Ոչ. ճանաչումը շատ կարեւոր է, այդ աշխատանքը պէտք է շարունակենք: Սակայն ճանաչումը կ՛ենթադրէ հատուցում: Ահաւասիկ, ժամն է, որ Հայ Դատի իրաւական երեսին վրայ յատուկ շեշտ մը դնենք: Այս համոզումէն մէկնելով, շուրջ երեք տարիներ առաջ, միջազգային համագումար մը կազմակերպեցինք Անթիլիասի մայրավանքէն ներս, միջազգային օրէնքի օտար յայտնի մասնագէտներ հրաւիրեցինք եւ ես խօսքիս մէջ այս հարցը դրի. ի՞նչ ձեւով կրնանք Հայ Դատը միջազգային օրէնքի լոյսին տակ հետապնդել: Պէտք է ըլլալ իրապաշտ: Մասնագէտներուն մօտեցումը այնքան ալ նպաստաւոր չէր: Ըսուեցաւ, թէ միջազգային օրէնքի ներկայ տուեալները որոշ չափով կը հակադրուին մեր Դատին, սակայն կան նաեւ որոշ տուեալներ, որոնք կրնան որոշ կարելիութիւն ընծայել մեզի այս ծիրէն ներս: Մեր խորհրդակցութիւնները շարունակեցինք, փաստաբաններու եւ մասնագէտներու հետ, եւ եկանք այդ եզրակացութեան, թէ կ՛արժէ այս ուղղութեամբ դիմել իրաւական քայլի: Ինչո՞ւ: Որովհետեւ, ինչպէս ըսի, կան որոշ կարելիութիւններ եւ կ՛արժէ այդ կարելիութիւններուն յենիլ եւ նոր քայլերու մասին մտածել:
Երկրորդ, կը հաւատամ որ եթէ մենք այս քայլին չդիմենք, մենք զմեզ շուտով պիտի գտնենք փակ շրջանակի մէջ: Ճանաչում, ճանաչում, ճանաչում. յետոյ ի՞նչ: Անհրաժեշտ է այդ փակ շրջանակէն դուրս բերել Հայ Դատը:
Եւ երրորդ, մենք կը տեսնենք զանազան տեղերէ որոշ արտայայտութիւններ, յատկապէս Միացեալ Նահանգներու քոնկրեսին կողմէ, եկեղեցիներու վերադարձի գծով, նաեւ Թուրքիոյ մէջ կալուածներու վերադարձի մասին որոշ տրամադրութիւններ կան, մթնոլորտ մը կայ, եւ ես կը կարծեմ թէ մենք պէտք է առաւելագոյն ձեւով օգտագործենք այս մթնոլորտը:
Ես կը կարծեմ, որ 100 տարի մենք այս ուղղութեամբ աշխատանք տարինք. 100ամեակի սեմին մենք պէտք է այնպիսի քայլ մը առնենք, որ իրապէս 100ամեակը արժեւորէ: Եթէ մենք 100ամեակը ձեռնարկներով, հանդէսներով, հրատարակութիւններով միայն պիտի անցընենք, ես կը խորհիմ թէ մենք բան մը ըրած չենք ըլլար: Ինչպէս Հայաստանի մէջ ըսի. 100ամեակը պէտք է երեք ուղղութեամբ կազմակերպուի. յիշել, յիշեցնել եւ պահանջել: Մենք 100 տարի յիշեցինք, 100 տարի յիշեցուցինք. ժամանակն է որ մենք պահանջենք գործնապէս, իրաւական մօտեցումով, մեր իրաւունքները:
Հիմա պիտի ըսէք, ինչո՞ւ կաթողիկոսարանը կ՛առնէ այս քայլը: Որովհետեւ կաթողիկոսարանը խորհրդանշական իմաստ ունի, քաղաքական, իրաւական թէ կրօնական իմաստով՝ որպէս կեդրոնը Կիլիկիոյ հայութեան: Եւ նկատելով կաթողիկոսարանի կարեւորութիւնը, մտածեցինք թէ այդ գծով առնուելիք քայլը, կրնայ դուռը բանալ եկեղեցապատկան, ազգապատկան կալուածներուն եւ յառաջիկայ յանգրուանին նաե՛ւ անհատական կալուածներուն:
Շատ հաւանաբար Հոկտեմբեր ամսուան ընթացքին, մենք այլեւս պաշտօնապէս, մեր Դատը պիտի ներկայացնենք Թուրքիոյ հանրապետութեան Սահմանադրական դատարանն: Եւ յետոյ, Եւրոպայի մարդկային Իրաւանց դատարան, նկատի ունենալով թէ հոն կարելի է դիմել այն պարագային, երբ բան մը մերժուի տեղական դատարանին կողմէ: Մենք պարտաւոր ենք դիմել Եւրոպայի մարդկային Իրաւանց դատարան: Բնականաբար չենք սպասեր որ Թուրքիան դրական մօտեցում կրնայ ունենալ մեր պահանջին ուղղութեամբ: Մենք մեր կարելին պիտի ընենք, որ այս յանգրուանը ըլլայ արագ ընթացքով: Եւ ես կը կարծեմ, որ մեր ժողովուրդը պիտի ողջունէ այս քայլը, ինչպէս Հայաստանի մէջ, ուր ես առաջին անգամ յայտնեցի մեր ծրագիրը եւ ժողովուրդը, մամուլը, բոլորը ողջունեցին այս քայլը, որ այսքան կարեւոր է մեր ժողովուրդին, մեր եկեղեցւոյ համար: Եկեղեցին մեր ժողովուրդին կը պատկանի, եւ մենք ինչ որ կ՛ընենք, յանուն մեր ժողովուրդին կ՛ընենք:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Խոր ցաւով իմացանք բոլորս Տէր Զօրի Ս. Նահատակաց եկեղեցւոյ դէմ գործուած ականահարումը: Լսեցինք նաեւ դատապարտանքի խօսքերը քաղաքական շրջանակներու, ուր յատկանշական էր օրինակ՝ Չեխիոյ Ազգային ժողովի փոխնախագահի արտայայտութիւնը, թէ հայկական եկեղեցւոյ ականահարումը՝ մշակութային ցեղասպանութեան վառ դրսեւորում է, որ հայաթափուած Նախիջեւանի մէջ æուղայի խաչքարերով գերեզմաննոցի եւ ներկայիս Թուրքիոյ մէջ տասնեակ հազարաւոր յուշարձաններու ոչնչացման տրամաբանական շարունակութիւնն է: Նման կեցուածքներ եւ միջամտութիւններ միջազգային շրջանակներու կողմէ կրնայի՞ն կանխած ըլլալ Տէր Զօրի եկեղեցւոյ ականահարումը:
ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ.- Բնականաբար, օտար շրջանակներու կողմէ նման արտայայտութիւններ դրական են, ամէն իմաստով: Յայտնեմ, որ ես այդ մասին լսեցի այն ժամուն, երբ հասայ Աթէնք: Դէպքը պատահած է Կիրակի երեկոյեան, ես առաւօտ կանուխ լսեցի, Աթէնքի մէջ: Նկարը տեսայ եւ այս մասին լսեցի, սակայն յայտնեմ, որ յստակ տեղեկութիւններ չունինք: Ցաւալի, դատապարտելի այդ դէպքը արդէն պատահած էր: Հիմա եթէ հարցնէք թէ ո՞վ է կատարողը: Ծայրայեղ իսլամներու ենթակայ շրջան մըն է Տէր Զօրը: Անոնք վերջին երկու տարիներուն որոշ չափով հաստատուած են Տէր Զօրի շրջանին մէջ: Ըստ երեւոյթին ամբողջ Տէր Զօրը իրենց հակակշիռին տակ առած էին վերջերս: Հիմա, չենք գիտեր յստակօրէն թէ ո՞վ ծրագրած է, ո՞վ կատարած է: Սակայն կան մի քանի տուեալներ, որոնք որոշ չափով մեզի յստակ ուղղութիւն մը կրնան հայթայթել:
Ինչպէս ըսի ծայրայեղականները հոն հաստատուած են: Ասիկա ծրագրուա՞ծ կերպով կատարուած է, անհատներո՞ւ կողմէ կատարուած է, չենք գիտեր: Սակայն հարց մը տանք. այդ ծայրայեղականները ուրկէ՞ եկան հոն, ո՞ր ճամբով թափանցեցին հոն. գիտե՛նք, Թուրքիոյ ճամբով: Այդ կը նշանակէ թէ Թուրքիան որոշ հակակշիռ մը ունի այդ ծայրայեղականներուն վրայ: Նոյնը պատահեցաւ Քեսապի պարագային: Շատ յայտնի էր թէ Թուրքիայէն մտան: Երբ Թուրքիան սահմանները կը բանայ, հրամմեցէ՛ք, մտէ՛ք կ՛ըսէ եւ կը քաջալերէ, կը նշանակէ թէ թրքական գործօնը կարեւոր դեր ունէր Քեսապի պարագային: Այս պարագային եւս, երբ որ Թուրքիայէն մտած են եւ Թուրքիան որոշ հակակշիռ մը ունի Սուրիոյ այդ շրջանին վրայ, բնականաբար թրքական ազդակը կ՛առընչուի այս տխուր, դատապարտելի դէպքին: Եւ վերջապէս, այս օրերուն, երբ համաշխարհային համայնքը կոչ կ՛ուղղէ, քով քովի կ՛ուգայ այս ծայրայեղ, իսլամական շարժումը արմատախիլ ընելու մասին, Թուրքիոյ մօտեցումը, Թուրքիոյ դիրքը երկդիմի է. յստակ չէ: Երբ լաւ ուսումնասիրէք՝ Թուրքիոյ կողմէ կատարուած յայտարարութիւնները շատ անորոշ եւ երկդիմի են:
Յատկապէս 100ամեակի սեմին, երբ գիտենք, որ Թուրքիան յստակ ուղղութիւն տուած է իր դեսպանատուներուն, թէ ի՛նչ ձեւով պէտք է վարուին հայութեան հետ, մենք կը տարուինք մտածելու, թէ այդ ինչ որ պատահեցաւ Տէր Զօրի մէջ, ուղղակի կամ անուղղակիօրէն, կարելի չէ անտեսել թրքական ներկայութիւնը:
Իմ սպասումս է, որ Հայաստանի պետութիւնը, հայ ժողովուրդը, Հայ Դատի մարմինները, մեր կազմակերպութիւնները, մեր եկեղեցւոյ ներկայացուցիչները, ամէն տեղ եւ ամէն ուղղութեամբ յստակ արտայայտութիւններ ունենան եւ դատապարտող
կեցուածք ճշդեն:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Յոյն քաղաքական անձնաւորութիւններու կեցուածքը ի՞նչ էր այս ուղղութեամբ:
ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ.- Իմ հանդիպումներուս ընթացքին այստեղ, վարչապետէն սկսեալ, մինչեւ արքեպիսկոպոս, Տիեզերական պատրիարք եւ ամէն տեղ իմ խօսքերուս մէջ կարեւորութեամբ շեշտեցի այս պարագան, որ մեզի համար անընդունելի է: Որեւէ կրօնի համար անընդունելի է այս երեւոյթը, երբ եկեղեցի մը, սրբատեղի մը, նահատակներու նուիրուած սրբազան վայր մը, այսպէս ոճրային արարքով կը քանդեն: Յատկապէս Յունաստանի վարչապետին հետ խօսեցանք շրջանէն ներս տեղի ունեցող դէպքերուն մասին, եւ իմ գնահատականս, արժեւորումս փոխանցեցի իրեն: Մանաւանդ, վերջերս, Ուաշինկթընի մէջ մեր ունեցած համագումարէն ետք, երբ հինգ պատրիարքներու հետ հանդիպում ունեցանք Միացեալ Նահանգներու նախագահին հետ:
Պէտք է ըսել, որ վարչապետ Սամարաս ուշի ուշով մտիկ ըրաւ խօսքերս. անձնապէս գրի առաւ եւ խնդրեց որ յառաջիկային, այս հարցերու մասին մնայուն խորհրդակցութեանց մէջ մնանք:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Սուրիոյ մէջ պատերազմը, եւ ընդհանրապէս միջին Արեւելքի մէջ քրիստոնեայ ժողովուրդներու հանդէպ ծաւալած հալածանքը ինչպիսի՞ ապագայ կը կարծէք կ՛ենթադրէ:
ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ.- Բնական է, որ այս հարցումը կը կատարէք. թէ՛ մեր, որպէս հայ եկեղեցի եւ թէ միւս քրիստոնեայ եկեղեցիներուն, համայնքներուն, տեսակէտը հետեւեալն է. Միջին Արեւելքի մէջ քրիստոնէական ներկայութիւնը հրամայական է: Եթէ նայինք պատմութեան, Միջին Արեւելքը միշտ ալ ենթակայ եղած է վերիվայրումներու. քրիստոնեաներ ահաւոր տագնապներէ անցած են. եւ ամէն տագնապ իր հետ բերած է նաեւ որոշ իմաստով արտագաղթ: Այս անգամ ալ դարձեալ քրիստոնեաներ լքեցին, հեռացան շրջանէն: Հայ թէ արաբ: Սակայն մեր քաղաքականութիւնը կը մնայ նոյնը: Մենք կառչած պէտք է մնանք Միջին Արեւելքին: Բնականաբար ամէն մէկ եկեղեցի իր մօտեցումը ունի: Սակայն հասարակաց յայտարարը մէկ է. Միջին Արեւելքը մեզի համար կարեւոր է:
Ինչ կը վերաբերի հայութեան, ամենամեծ գաղութները կանն հոն: Արաբական աշխարհը մեզի համար կարեւոր է: Յետոյ, Հայ Դատի իմաստով, մեր միջազգային կապերու իմաստով եւ ամէն իմաստով, մեր ներկայութիւնը միջին Արեւելքի մէջ կարեւոր է:
Իսկ եթէ, պայմաններու բերումով, մեր ժողովուրդի զաւակները կ՛ուզեն արտագաղթել, մէկ տեղ ունին երթալիք. Հայաստա՛ն եւ ոչ թէ արեւմտեան երկիրներ: Դժբախտաբար Հայաստանի պարագային ալ ճիշդ հակառակը կ՛ըլլայ: Հայաստանէն արտագաղթը շատ լուրջ հարց է. աւելի լուրջ՝ քան թէ միջին Արեւելքէն արտագաղթի հարցը:
Մենք անցեալին ալ Լիբանանէն արտագաղթ ունեցանք, հիմա Սուրիայէն. սակայն պէտք չէ չափազանցենք. հայութիւնը մեծ չափով կը գտնուի Սուրիոյ մէջ, աւելի ապահով վայրեր գացած է՝ Քեսապ եւ Սուրիոյ ծովեզերեայ քաղաքները, Լաթաքիա, Թարթուս եւ այլ քաղաքներ:
Չմոռնանք, որ դարձեալ պայմաններու բերումով, Լիբանանէն, Սուրիայէն շատ հայրենակիցներ, այսօր հաստատուած են Քուէյթ, Քաթար եւ Էմիրութեանց մէջ, ուր նոր գաղութներ կը յառաջանան: Ես չէի կրնար երեւակայել, ասկէ 20 տարի առաջ, որ մենք այդ տեղերը գաղութ պիտի ունենանք, եկեղեցի պիտի ունենանք: Մենք այսօր Տուպայի մէջ եկեղեցի ունինք: Ամիս մը յետոյ՝ Ապու Տապիի մէջ նոր եկեղեցւոյ օծումը պիտի կատարեմ: Կը տեսնէք՝ կարգ մը տեղեր գաղութներ կամաց-կամաց կը նուազին, պայմաններու բերումով, եւ այլ տեղեր նոր գաղութներ կը յառաջանան: Այս եղած է Սփիւռքի պատմութիւնը:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Վեհափառ հայրապետ, ձեր շարունակական հոգածութեան առարկան եղած են միշտ հայախօսութեան, հայապահպանումի, երիտասարդ սերունդի, Հայ Դատի պահանջատիրութեան, հայրենիքի ապահովութեան, հայ ժողովուրդի բարօրութեան հարցերը: Հետեւելով Անթիլիասի կաթողիկոսարանի բոլոր նախաձեռնութիւններուն, կը տեսնենք հարուստ ու բազմակողմանի գործունէութիւն, որ կը ծաւալի: Ո՞ր մարզերը կը ներառեն ձեր աշխատանքները ներկայիս:
ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ.- Այս հարցերը մեզի համար առաջնահերթ են: Մեր եկեղեցին ազգային եկեղեցի է: Բնականաբար կրօնական դաստիարակութիւնը կարեւոր է, մեր հոգեւոր արժէքներու տարածումը մեր կեանքէն ներս կարեւոր է, բայց ասոր կողքին նաեւ հայեցի դաստիարակութիւնը, հայ լեզուն, հայ մշակոյթը, Հայ Դատը մեզի համար կարեւոր են: Մեր ուղղութիւնը շատ յստակ է: Այսօր Սփիւռքը կարիքը ունի վերազարթօնքի, վերակենսունակեցման՝ կազմակերպական ի-մաստով, ինչպէս նաեւ հայ լեզուի պաշտպանութեան, հայ մշակոյթի արժէքներու, սկզբունքներու, հայ ազգի երազներու տարածման, կենսագործման իմաստով:
Եւ ճիշդ անոր համար, մենք զանազան ձեւերով կը փորձենք մեր առաքելութիւնը կատարել: Այսօր, եթէ նայիք Անթիլիասին, կը տեսնէք, թէ քիչ մը ամէն բանով կը զբաղի: Ոչ միայն կրօնական, զուտ եկեղեցական, այլ նաեւ ազգային հարցերով՝ սկսելով մեր լեզուի պաշտպանութենէն: Անհրաժեշտ է, որ այս բոլորը համադրուած կերպով կատարուին: Այսօր Սփիւռքը կարիքը ունի վերակազմակերպման, մեր կրօնական ու ազգային արժէքներով:
Սփիւռքը այսօր ծաւալած է, նոր սփիւռքներ յառաջացած են: Եւ երթալով աւելի պիտի տարածուի Սփիւռքը՝ նկատի ունենալով Հայաստանէն արտագաղթը: Այսօր մենք կ՛ապրինք տարբեր պայմաններու, տարբեր աշխարհի մէջ: Եւ Սփիւռքը կրնայ կամաց-կամաց ներքին մաշումի ենթարկուիլ, եթէ մենք տարբեր մարտավարութեամբ ու ռազմավարութեամբ չմօտենանք Սփիւռքին:

«ԱԶԱՏ ՕՐ».- Տեսնենք լեզուի պարագան, որ շարունակ կը նահանջէ:
ԱՐԱՄ Ա. ՎԵՀԱՓԱՌ.- Հոս, հետեւեալն է հարցը: Բոլոր անոնք, որոնք ազգային կեանքին կը մասնակցին, ամէն ձեւով կը գործեն, սակայն հայերէն չեն խօսիր՝ հա՞յ չեն: Ճիշդ չէ այս մօտեցումը: Տարբեր ինքնահասկացողութիւն, տարբեր ճանաչում մենք պէտք է ունենանք:
Յետոյ, մեր առաջնահերթութիւնները պէտք է յստակացնենք, գաղութներէն ներս: Ամէն մէկ գաղութ տարբեր պայմաններու մէջ կ՛ապրի: Մեր գաղութներուն միջեւ կան հասարակաց բաներ, սակայն իւրաքանչիւր գաղութին առնչուած որոշ տարբերութիւններ կան: Հսկայ աշխատանք կ՛ենթադրէ այս բոլորը: Անթիլիասը բնականաբար առանձինը չի կրնար ընել այս բոլորը: Մենք ուղղութիւնը կու տանք, կը մասնակցինք, կը քաջալերենք, օգտակար կ՛ըլլանք, երբեմն մարդուժ կը տրամադրենք, սակայն գաղութները իրենք է, որ պէտք է ներքին կազմակերպչական նախաձեռնութիւնը ունենան եւ գաղութին նոր ուժ տան: Այս բոլորը նաեւ գումարներ կ՛ենթադրեն:
Մեր ունեւոր ազգայինները պէտք է զօրակից դառնան մեր ծրագիրներուն: Շատ բաներ կան, զորս կարելի չէ կատարել առանց լայն նիւթական միջոցներու: Մենք կազմակերպուած եւ հետեւողական պէտք է շարունակենք:
Կ՛ուզեմ գնահատել «Ազատ Օր»ի կատարած աշխատանքը: Ինծի համար հայ թերթը, հայ մամուլը կարեւոր առաքելութիւն է:
Սովորական հասկացողութեամբ լուրեր փոխանցող միջոց չէ հայ մամուլը, այլ մեր կեանքին մէջ դաստիարակչական դեր ունի: Մեր կեանքէն ներս դպրոց մըն է, մարդակերտումի, հայակերտումի ու ազգակերտումի մեր հաւաքական ճիգին մէջ շատ կարեւոր դեր ունեցող ազդակ է: Գաղութներուն մէջ հայապահպանման իմաստով հայ մամուլը, այս պարագային նաեւ «Ազատ Օր»ը՝ շատ կարեւոր դեր ունի կատարելիք: Հետեւաբար, ես բարձրօրէն կը գնահատեմ «Ազատ Օր»ի աշխատանքը եւ ձեզի կը մաղթեմ ամբողջական յաջողութիւն ձեր առաքելութեան մէջ: