ԵՐԵՒԱՆ, <<Ազատութիւն>> - <<Ազատութեան>> թղթակից Կարինէ Սիմոնեանի հետ ունեցած զրոյցին ընթացքին Ֆրանսիս պապին Հայաստան տալիք այցելութեան մասին խօսած է Հայ կաթողիկէ եկեղեցւոյ հաւատացեալ Վաղարշակ Թանգամեան։ <<Սերունդներ գուցէ երազէին… Հռոմի պապերը ընդամէնը 15-16 տարուայ ընթացքում երկու անգամ այցելում են Հայաստան: Առաջին երկու հազարամեակում նման երեւոյթ չի եղել>>, նշած է ան։

Երեւանցի կաթողիկէներու հոգեւոր հովիւ Նարեկ վարդապետ Մնոյեանի համաձայն՝ Յովհաննէս Պօղոս Բ.ի Հայաստան այցելութիւնը՝ քրիստոնէութիւնը պետական կրօն հռչակման 1700ամեակին առիթով, մեծ պատիւ էր իրենց համար: Երեւանի Հայ կաթողիկէ կեդրոնին մէջ, որ նախկին մանկապարտէզի շէնքին մէջ կը գտնուէր, Հռոմի պապը նաեւ ճաշի մասնակցած է. <<Ի հարկէ, խանդավառութիւն է… Միլիարդ ու կէս եկեղեցի ունեցող քահանայապետը ուշադրութիւն է դարձնում փոքրիկ այն համայնքին, որ կայ Հայաստանի մէջ>>:

Հայաստանի մէջ կաթողիկէները կ՛ապրին հիմնականին մէջ հիւսիսային մարզերուն մէջ՝ Գիւմրի եւ Տաշիր քաղաքներուն, շրջակայ գիւղերուն մէջ: Տաշիրի մարզին մէջ գրեթէ ամբողջապէս կաթողիկէ է 24 գիւղերու բնակչութիւնը: Տաշիր քաղաքին մէջ մինչեւ վերջերս նոյնիսկ առաքելական եկեղեցի չկար:

Երեւանի կաթողիկէները հիմնականին մէջ Վրաստանի հայաբնակ æաւախքէն տեղափոխուած են: Դեռ եկեղեցի չունին: Նախկին մանկապարտէզի շէնքը յարմարեցուած էր եկեղեցական արարողութիւններուն ու առաջնորդարանին համար:

Եկեղեցւոյ հետեւորդները առաքելականին հետ բաղդատելով մեծ տարբերութիւններ չեն տեսնեն, կան որոշ առանձնայատկութիւններ թէ՛ ծիսակարգերու, եւ թէ կենցաղին վերաբերող։  <<Ուղղակի մենք՝ կաթոլիկներս, մի քիչ խիստ ենք. առանց պսակի հարսանիք չկայ, երեխան ծնուեց, մինչեւ քառասունքը պիտի կնքուի… Ես երկու զաւակ ունեմ, երկուսն էլ կաթոլիկ եկեղեցականների հետ են ամուսնացել>>, յայտնած է Աննա Այվազեան: Այվազեան մանկավարժ է: Հայաստան տեղափոխուած են 40 տարի առաջ Վրաստանի Ախալցխայի շրջանէն: <<Եղել է, որ իմ աշխատանքի վայրում, երբ ասել եմ, որ կաթոլիկ եմ, միանգամից սարսափահար նայում են դէմքիս: Իրենց թւում է, դա աղանդ է, քրիստոնէութեան դաւաճաններ են իրենք համարում կաթոլիկներին>>, պատմած է ան։

Խօսակցական լեզուով Հայաստան բնակող կաթողիկէները սովորաբար <<ֆրանկ>> կը կոչուին՝ եւրոպացի, օտարական իմաստով: Բառի ստուգաբանութիւնը կը կապեն Կիլիկեան Հայաստանի մէջ ֆրանսիսկեան միաբանութեան քարոզիչներու անուան հետ: Մինչեւ այսօր ալ յաճախ այսպէս կը դիմեն տեղացի կաթողիկէներուն։

<<Հիմա էլի կայ… ֆրանկ էք, չգիտեմ ինչ էք… այնպէս են մատուցում, որ վիրաւորեն քեզ, անձդ վիրաւորեն>>, ըսած է Վաղարշակ Թանգամեանը:

<<Ես երբեք չեմ թաքցնում, բայց ես շատ մարդու գիտեմ իմ ընկերների շրջապատում, ովքեր իրենց կրօնը թաքցնում են: Մտածում են, թէ շրջապատը իրենց նկատմամբ կարծիքը կը փոխի, իրենցից կը խուսափի>>, աւելցուցած է Աննա Այվազեան։

Նարեկ վարդապետ Մնոյեան ըսած է. <<Մեծերը, օրինակ, չեն նեղւում… Աւելի քաղաքների մէջ է, որ երիտասարդ սերունդը, ունենալով հասարակութեան մէջ ներգրաւուելու խնդիր, նաեւ վիրաւորական ինտոնացիա տեսնելով սրա մէջ, փորձում է հասկանալ, թէ ինչումն է հարցը: Այն բուն ֆրանկները, որ պատմութեան ընթացքում եղել են, այդպիսի ֆրանկ, կարելի է ասել, չկայ. լատինացուած համայնք, որ լատին եկեղեցւոյ ծէսով, աւանդութեամբ է սկսել շարժուել, լատիներէն է աղօթել>>:

Կաթողիկէները նաեւ կը վստահեցնեն, որ վերջին տարիներուն շատ բան փոխուած է: Հայաստանի մէջ իրենց նկատմամբ աւելի հանդուրժող են:

<<Քանի որ եկեղեցական փոխյարաբերութիւնները հիմա աւելի շատացան, մեր կրօնները սկսեցին աւելի միաձուլուել, միասնական դառնալ>>, նշած է Վաղարշակ Թանգամեան: