ԱՆԹԻԼԻԱՍ - <<Միջին Արեւելքը ո՛չ միայն ծննդավայրը եղած է քրիստոնէութեան, այլ նաեւ անոր մշակոյթին, քաղաքակրթութեան եւ պատմութեան մէջ կարեւոր ներդրում ունեցած է, միաժամանակ ան ազդեցութիւններ կրած է շրջանէն ներս տեղի ունեցած վերիվայրումներէն եւ զարգացումներէն>>, ըսաւ Արամ Ա. վեհափառ հայրապետը, Յորդանանի մայրաքաղաք Ամմանի մէջ տեղի ունեցող Միջին Արեւելքի Եկեղեցիներու խորհուրդի (ՄԱԵԽ) 11րդ համաժողովին ուղղած իր պատգամին ընթացքին, Չորեքշաբթի, Սեպտեմբեր 7ին:

Կաթողիկոսը, որպէս գլխաւոր դասախօսը յիշեալ համաժողովին, իր խօսքը սկսաւ երկու հաստատումներ կատարելով. <<Առաջին, քրիստոնէութիւնը անբաժան ու անբաժանելի մասը կը կազմէ Միջին Արեւելքին: Եկեղեցին անցեալի արժէքներուն եւ աւանդութիւններուն թանգարանը չէ, այլ կենդանի ներկայութիւն՝ Միջին Արեւելքի ընկերութեան բոլոր բնագաւառներէն ներս: Երկրորդ, հակառակ իր դիմագրաւած տագնապներուն ու մարտահրաւէրներուն, քրիստոնէութիւնը վճռած է մնա՛լ շրջանէն ներս>>:

Ապա, ան յայտնեց, թէ ա՛յս է հաւաքական կեցուածքը Միջին Արեւելքի բոլոր եկեղեցիներուն, եւ այս կեցուածքը կը բաժնեն նաեւ մեր իսլամ դրացիներն ու համաքաղաքացիները:

Վեհափառ հայրապետը Միջին Արեւելքէն ներս ստեղծուած ներկայ կացութեան ընդհանուր վերլուծում մը կատարելէ ետք անդրադարձաւ քրիստոնեայ համայնքներուն դիմագրաւած տն-տեսական դժուարութիւններուն ու յատկապէս արտագաղթին, ապա հետեւեալ ութ կէտերը նկատեց որպէս առաջնահերթութիւն եկեղեցիներուն դիմաց.

1. Քրիստոնեայ համայնքները պէտք է մասնակից դառնան ժողովրդավարական սկզբունքներ հաստատելու ձգտող բոլոր շարժումներուն ու ծրագիրներուն.
2. Քրիստոնեայ համայնքները, իրենց պարտաւորութիւններուն առընթեր, պէտք է տէր կանգնին իրենց իրաւունքներուն՝ որպէս լիիրաւ քաղաքացիներ.
3. Երեք միաստուածեան կրօնները, մեկնելով իրենց հասարակաց արժէքներէն եւ ուսուցումներէն՝ պէտք է որդեգրեն հաւաքական կեցուածք՝ ընկերութիւնը յուզող ընդհանրական հարցերու նկատմամբ.
4. Անհրաժեշտ է քրիստոնէական միութեան շօշափելի արտայայտութիւն տալը.
5. Եկեղեցւոյ բարեկարգութիւնը հրամայական է՝ յատկապէս ստեղծուած նոր պայմաններուն լոյսին տակ.
6. Անհրաժեշտ է արեւմտեան եկեղեցիներուն հետ գործակցութիւնը աւելի ամրապնդել.
7. Եկեղեցիներ իրենց սփիւռքի համայնքներուն հետ պէտք է ունենան աւելի հետեւողական ու արդիւնաշատ գործակցութիւն.
8. ՄԱԵԽի վերակազմակերպումը անյետաձգելի անհրաժեշտութիւն է:

Այս կէտերուն մասին կարճ անդրադարձ ունենալէ ետք կաթողիկոսը կարեւոր հարցադրում մը կատարեց՝ ըսելով. <<Ի՞նչ պիտի ըլլայ քրիստոնէութեան ապագան Միջին Արեւելքէն ներս>>: Հպանցիկ ակնարկ մը նետելէ ետք այս ուղղութեամբ կատարուող թեր ու դէմ կարծիքներուն, թէ՛ Միջին Արեւելքէն եւ թէ Արեւմուտքէն ներս, Արամ Ա. կաթողիկոս ըսաւ. <<Միջին Արեւելքի պատմութիւնը յստակօրէն ցոյց կու տայ, որ յաճախ տագնապներով եւ բեւեռացումներով լեցուն եղած է շրջանը: Հակառակ այս իրողութեան, պատմական իրագործումներ արձանագրուած են շրջանէն ներս: Այսօր եւս, տագնապի մէջ է Միջին Արեւելքը եւ լուսարձակի տակ է միջազգային համայնքին կողմէ: Այս բացասական երեւոյթներուն առընթեր, նաեւ կան դրական զարգացումներ եւ արմատական փոփոխութիւններ: Քրիստոնէութիւնը շրջանէն ներս պէտք է շարունակէ մնա՛լ։ Սա ո՛չ միայն Արեւմուտքի եւ Արեւելքի եկեղեցիներուն կեցուածքն է, այլ նաեւ՝ իսլամ պետութիւններուն, հետեւաբար, ժամանակի նշանները պէտք է ճիշդ կարդալ եւ կատարուող զարգացումները ճիշդ գնահատել: Առանց քրիստոնէութեան՝ Միջին Արեւելքը կը կորսնցնէ իր ինքնութիւնը եւ իւրայատկութիւնը>>:

Վեհափառին պատգամը բարձրօրէն գնահատուեցաւ եւ յաջորդաբար խօսքեր արտասանուեցան հետեւեալ նիւթերուն շուրջ.

<<Քրիստոնեայ-իսլամ երկխօսութիւն>> (նախարար Աքըլ Պիլթաժի, Յորդանանէն), <<Արեւմտեան եկեղեցիներուն հետ յարաբերութիւնը (նախարար Նապիլա Մաքրամ Ապտըլ Շահիտ, Եգիպտոսէն) եւ <<ՄԱԵԽի վերակազմակերպումը>> (փրոֆ. Ֆատի Տաու):