ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑ <<ՎՐԱՍՏԱՆԻ ԵՐԱԶԱՆՔ>> ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹԵԱՆ ԱՆԴԱՄ, ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆԻ ՊԱՏԳԱՄԱՒՈՐԻ ԹԵԿՆԱԾՈՒ ՌՈՒՍԼԱՆ ՊՕՂՈՍԵԱՆԻ ՀԵՏ

ՀԱՐՑ -  Արդէն 4 տարի է ինչ <<Վրացական երազանք>>ը երկրի կառավարման ղեկին է կանգնած: Միեւնոյն ժամանակ կարող ենք եզրակացնել, որ կուսակցութեան կողմից 2012 թուականին ազգային փոքրամասնութիւններին տուած խոստումները՝ նրանց քաղաքական-ազգային ու մշակութային իրաւունքների իրականացնման հետ կապուած, չեն իրականացուել: Վրաստանի հայալեզու դպրոցներին արդէն որերորդ տարին է, ինչ դասագրքեր չեն մատակարարւում,  փոքրամասնութիւնները կրկին մնում են քաղաքական գործընթացներից դուրս, թիֆլիսահայերը դեռեւս չունեն ներկայացուցիչ քաղաքային ղեկավարութեան մարմնում, տեղական ինքնակառավարման բարեփոխումը մնաց անվերջնական, լեզուական փոքրամասնութիւնների իրաւունքները համապատասխան օրէնքով դեռեւս պաշտպանուած չեն… Այսօր, 2016 թուականի ընտրութիւններում, ազգութեամբ հայ Վրաստանի քաղաքացիներն ինչո՞ւ ձայն պիտի տան <<Վրացական երազանք>>ին:

ՌՈՒՍԼԱՆ ՊՕՂՈՍԵԱՆ -  Ինչ վերաբերում է նախընտրական խոստումներին եւ այլն, եթէ օբյեկտիւօրէն դատենք, կարող ենք ասել, որ այսօր՝ Վրաստանում, ազգային փոքրամասնութիւնների իրաւունքները պաշտպանուած են այնպէս, ինչպէս մինչ այդ, երբեւէ: Առաջ æաւախքում համընդհանուր վախի մթնոլորտ էր տիրում: Այսօր այդ վախն այլեւս չկայ:

Վախի բացակայութիւնն ու այն փաստը, որ տարբեր ազգութեան քաղաքացիներ հնարաւորութիւն ունեն բարձրաձայնելու իրենց դիրքորոշումը՝ այդ թւում նաեւ դժգոհութիւնը, սա արդէն մեծ ձեռքբերում է:

Սպասուող ընտրութիւններում մեծ քանակութեամբ կուսակցութիւններ կը մասնակցեն: Կուսակցութիւնների մեծամասնութիւնը՝ թեկնածուների ցուցակներում ներգրաւուած ունեն տարբեր ազգութիւնների քաղաքացիներ: Ե՛ւ ընդդիմադիր, ե՛ւ իշխող կուսակցութիւններում…

Կարեւոր է նաեւ հարցի սոցիալ կողմը: Այն չունի ազգային նշան, սակայն շատ կարեւոր է: Գիւղատնտեսութեան աջակցման ծրագրերը՝ այդ թւում նաեւ Սամցխէ-æաւախքի տարածքում գործող, բնակչութեանը հնարաւորութիւն ընձեռուեց զրոյից սկսել իրենց բիզնեսը: Մեծ բիզնես, ինչ խօսք, չեն սկսի, սակայն որոշակի արդիւնքի հասնել հնարաւոր է: Գիւղատնտեսութեան ոլորտում գործող բազմաթիւ ծրագրերը բնակչութեանը ընտրութեան հնարաւորութիւն են անգամ տալիս: Բնակչութիւնն ընտրում է, թէ որ ծրագիրն է իրեն աւելի ձեռնտու:

Անցեալի մասին խօսելիս պէտք է նշել, որ առաջ, տարբեր շրջանների՝ այդ թւում նաեւ æաւախքի, բնակչութիւնը, բժշկական ծառայութիւն ստանալու համար ստիպուած էր արտասահման գնալու: Գնում էին Հայաստան: Անհրաժեշտ բժշկական օգնութիւն ստանալու համար ունեցուածքն էին վաճառում: Այսօր այլեւս դրա կարիքը չկայ: Երկրի մասշտաբով բժշկական ծառայութիւնն անվճար է:

ՀԱՐՑ -  Վերջին շրջանում, կրթական համակարգում աննախադէպ փաստ գրանցուեց: Անցնող երեք տարիների ընթացքում երկրում գործող հայալեզու դպրոցները չեն ստանում անհրաժեշտ դասագրքեր:

ՌՈՒՍԼԱՆ ՊՕՂՈՍԵԱՆ -  Ես այլ տեղեկութիւն ունեմ… Ինչքանով ինձ յայտնի է՝ դասագրքեր նրանց տրւում է: Երբեմն բարդութիւններ առաջանում են: Հայաստանի եւ Վրաստանի կրթութեան նախարարութիւններն ինչ որ ձեւաչափերի շուրջ համաձայնութեան են եկել: Այս գործընթացը երբեմն խոչնդոտներ է ունենում: Հայաստանի եւ Վրաստանի կրթութեան նախարարութիւնների ներկայացուցիչների հետ յաճախ եմ հանդիպում: Սակայն նման խնդրի վերաբերեալ հարցով ինձ դեռ երբեւէ չեն դիմել:

Ինչ վերաբերում է հայալեզու դպրոցներին տրամադրած վրացական դասագրքերին, այստեղ էլ կային թարգմանութեան հետ կապուած որոշակի անճշդութիւններ: Խօսքը տեխնիկական առարկաների դասագրքերի մասին է: Դասագրքերի թարգմանութեան սրբագրման աշխատանքները անցնող տարուայ վերջին են սկսուել եւ ընթացիկ ուսումնական տարուայ ընթացքում դպրոցները կը ստանան նոր, սրբագրուած դասագրքեր:

ՀԱՐՑ -  Մասնակցո՞ւմ էք թէ ոչ քաղաքական կարեւոր որոշումներ ընդունելու գործընթացին. կը լինեն դրանք՝ արտաքին քաղաքականութիւն, փոքրամասնութիւնների ինտեգրման հարցերը կամ երկրի ընդհանուր անվտանգութեան հարցերը:

ՌՈՒՍԼԱՆ ՊՕՂՈՍԵԱՆ -  Ամէն պատգամաւոր ազատ է առարկայական յանձնաժողովի ընտրութեան հարցում: Ընտրում են այն յանձնաժողովը, որտեղ ունեն հետաքրքրութիւն: Երբ յանձնաժողովի աշխատանքին ես մասնակցում, բնական է, այս հարցերին էլ ես մասնակցում: Այստեղ կանխելու հարց գոյութիւն չունի: Յանձնաժողովի աշխատանքներում մասնակցութիւնն ամէն պատգամաւորի ուղիղ պարտականութիւնն է: Պարտաւոր ես ներկայ գտնուել յանձնաժողովի աշխատանքներին: Ամէն դէպքում յանձնաժողովային լսումներն անցնում են քո ներկայութեամբ:

Միշտ փորձել եմ ակտիւ մասնակցութիւն ցուցաբերել նաեւ այլ յանձնաժողովների աշխատանքների գործընթացներին: Սեփական կարծիքներս էի արտայայտում:

Կապ ունէի նաեւ հասարակական կազմակերպութիւնների հետ: Տարբեր օրինագծերի քննարկման գործընթացում փորձում էի հնարաւորութեան չափով ընդգրկել նաեւ նրանց:

ՀԱՐՑ -  Իսկ ինչ վերաբերում է կուսակցութեան ֆորմատում քաղաքական որոշումներ կայացնելու գործընթացի՞ն:

ՌՈՒՍԼԱՆ ՊՕՂՈՍԵԱՆ -  Կան հարցեր, որոնց հետ կապուած կուսակցութեան ղեկավարութիւնն իմ կարծիքն է հարցնում: Երբեմն կարծիքը իմ նախաձեռնութեամբ եմ բարձրաձայնում: Այսինքն՝ այստեղ ամբողջական ազատութիւն կայ: Բնական է, որ մարդիկ երբեմն համաձայնութեան են գալիս, երբեմն՝ ոչ: Սակայն այստեղ հէնց երկխօսութեան փաստի առկայութիւնն է կարեւոր: Կարծում եմ, որ այս երկխօսութեանը պիտի միանան նաեւ հասարակական կազմակերպութիւնները: Սա նոյնիսկ կարեւոր է նրանց տեսլականը իմանալու համար:

ՀԱՐՑ -  Դուք ապրում էք Թբիլիսիի ազգութեամբ հայ քաղաքացիներով բնակեցուած թաղամասում… Ինչո՞ւ չեղաւ ձեր ներկայացումը, որպէս մեծամասնական թեկնածու, ազգութեամբ հայ ընտրողներով բնակեցուած Թբիլիսիի որեւէ ընտրական շրջանից:

ՌՈՒՍԼԱՆ ՊՕՂՈՍԵԱՆ -  Սա աւելի հռետորական-վերացական հարց է: Անկեղծ ասած, թեկնածուին անգամ չէի տեսնում… Այնպէս չէր, որ ոմն մէկը եկել է մեզ մօտ եւ ասել, որ սեփական ուժերով, առանց վարչական ռեսուրսների օգտագործման, միայնակ կը կարողանամ դառնալ հայ քաղաքացիներով բնակեցուած տեղամասում մեծամասնական թեկնածու:

Ես կարող եմ խօսել իշխող կուսակցութեան տեսանկիւնից: Թէ այլ կուսակցութիւններ ինչու չունեն թբիլիսցի պատգամաւոր հայեր, չգիտեմ, այս մասին ոչինչ ասել չեմ կարող:

Սամգորիի շրջանում այդքան էլ երկար ժամանակ չէ, ինչ բնակւում եմ: Սակայն հարցը դրանում էլ չէ: Վստահօրէն կարող եմ յայտարարել, Իսանիի ընտրաշրջանի <<Վրացական երազանք>>ի մեծամասնական թեկնածու Դաւիթ Ճիճինաձէն մի կողմից Վրաստանի մեծ հայրենասէր է, միւս կողմից էլ՝ հայ ժողովրդի մեծ ընկեր: Ոչ միայն Իսանիում ապրող հայերի, այլեւ ամբողջ ազգի:

Ինձ որ ասէին՝ եղիր մեծամասնական թեկնածու, յօգուտ Ճիճինաձէի՝ կ՛ասէի <<ո>>չ: Նա մեծացել է Հաւլաբարիում: Ոչ պակաս ցանկացած հայից, տեղեակ է սեփական շրջանի խնդիրներին:

ՀԱՐՑ -  Թեկնածու Ճիճինաձէի բարեխղճութեան մէջ կասկած չենք մտցնի, սակայն, միթէ՞ ամբողջ Իսանիի շրջանում, Հաւլաբարիում, իշխող կուսակցութիւնը չկարողացաւ գտնել գոնէ մէկ հայ թեկնածու: Չորս տարի առաջ կուսակցութիւնը խոստացաւ քաղաքական կեանքի մէջ ազգային փոքրամասնութիւնների ներգրաւումը: Կուսակցութեան կադրային քաղաքականութիւնը չփոխուե՞ց:

ՌՈՒՍԼԱՆ ՊՕՂՈՍԵԱՆ -  Կուսակցութիւնը չի կարող թեկնածուներ ընտրել ըստ նրանց ազգային պատկանելիութեան: Եթէ քաղաքական ուժը ինքնաբաւ է, ապա այսպէս չի վարուի: Կուսակցութիւնը օգտագործում է այն ռեսուրսը, որն ունի:

Ուրախ եմ, որ կամաց-կամաց անհետանում է այն կարծրատիպը, որի համաձայն <<ամէն հայ պիտի ձայն տայ յօգուտ իշխող կուսակցութեան>>: 2012 թուականին, անձամբ ես ներկայացնում էի ընդդիմադիր կուսակցութիւնը: Ընտրութիւններում եթէ չյաղթէինք, մեծ հաւանականութեամբ բանտում կը յայտնուէինք:

Ինչ խօսք, կարծում եմ, որ <<Վրացական երազանք>> կուսակցութիւնն ամենաարժանին է: Սակայն, միեւնոյն ժամանակ, այն փաստը, որ մարդիկ, այդ թւում փոքրամասնութիւնները, չեն վախենում ընդդիմադիր կուսակցութիւնների ցուցակներով ներկայանալ, արդէն դրական է:

Սոցիալ-քաղաքական հարցերի շուրջ զրուցելիս կարեւոր է, որ հայերի առջեւ առկայ խնդիրների մասին խօսեն ոչ միայն հայերը: Այս հարցերը Վրաստանի քաղաքացիներին էլ են պատկանում: Համապատասխանաբար այս ամէնի մասին վրացիներն էլ հոգ պիտի տանեն, եւ հակառակը: Ազգային փոքրամասնութիւնների կազմակերպութիւններից յաճախ խնդրել եմ, որ հետաքրքրութիւնների ոլորտում նաեւ ընդհանուր հարցեր ներառեն: Ինտեգրումն (հա-մարկումը-Խմբ.) այնպիսի գործընթաց է, երբ հոգ ենք տանում միմեանց խնդիրների մասին, եւ ոչ միայն սեփական խնդիրների մասին: Սակայն այս բոլոր խնդիրներն ընդհանուր են:

ՀԱՐՑ -  Չորս տարի խորհրդարանում էիք աշխատում: Ձեզնից բացի որեւէ վրացի պատգամաւոր արդեօք ներկայացե՞լ է ազգութեամբ հայ քաղաքացիների առջեւ առկայ մարտահրաւէրների կարգաւորման նախաձեռնութեամբ: Կարո՞ղ էք գոնէ մէկ օրինակ բերել, երբ վրաց պատգամաւորները փորձում էին պաշտպանել փոքրամասնութիւնների շահերը:

ՌՈՒՍԼԱՆ ՊՕՂՈՍԵԱՆ -  Ինչպէ՞ս էք պատկերացնում, որ խորհրդարանն ընդունի մէկ ազգային խմբի օգտին որեւէ կանոն: Դժուար է պատկերացնել… Խորհրդարանը խտրականութեան դէմ օրէնք ընդունեց: Գոյութիւն ունի օրէնք, որի համաձայն կրօնական խմբերը, այդ թւում նաեւ Հայ Առաքելական եկեղեցին, իշխանութեան կողմից նիւթական օգնութիւն են ստանում…

Ինչ վերաբերում է որոշ հարցերի լոբիինգին, հաւատացէք, հարցերի մի ամբողջ շարան կայ, որոնցում աշխատում են պրոբլեմատիկային իրաւասու մարդիկ:

ՀԱՐՑ -  Երկու ամիս առաջ պարզ դարձաւ, որ Թուրքիան Ադրբեջանի տարածքում տեղադրում է ռազմական բազա: Անհանգստացնո՞ւմ է արդեօք այս փաստը Վրաստանի իշխանութեանը:

ՌՈՒՍԼԱՆ ՊՕՂՈՍԵԱՆ -  Վրաստանը շահագրգռուած է, որ տարածքում կայունութիւն լինի: Կայունութեան խախտումը, անգամ այն դէպքում, երբ տեղի չի ունենում քո տարածքում, արտացոլւում է մեզ վրայ: Արտացոլւում է շատ բացասական ձեւով: Հետաքրքրուած ենք, որ ռազմական կոնֆլիկտում գտնուող մեր հարեւաններն աւելի յաճախ եւ ինտենսիւօրէն վարեն խաղաղ հանդիպումներ ու բանակցութիւններ:

Ինչ վերաբերում է այլ պետութիւնների տարածքներում տեղադրուած ռազմական բազաներին, այս հարցը չի քննարկուել: Մենք չենք վարում քննարկումներ ցանկացած այլ պետութեան տարածքում տեղադրուած ոչ մի ռազմաբազայի շուրջ:

ՀԱՐՑ -  Մուսուլմանական ու հրէական թեմերին արդէն վերադարձուեց խորհրդային իշխանութեան ժամանակ խլուած անշարժ գոյքի մի մասը: Վիրահայոց թեմին՝ դեռ ոչ: Ինչո՞ւ դա տեղի չունեցաւ մինչ այսօր, եւ անձամբ դուք ի՞նչ աշխատանքներ իրականացրիք այս խնդրի լուծման ուղղութեամբ:

ՌՈՒՍԼԱՆ ՊՕՂՈՍԵԱՆ -  Ես չգիտեմ թէ ինչու Վիրահայոց թեմը դեռ չի ստացել զաւթուած ունեցուածքը: Գիտեմ, որ աշխատանք է տարւում: Գիտեմ, որ Կրօնական հարցերով ազգային գործակալութիւնը սերտօրէն համագործակցում է Վիրահայոց թեմի հետ: Այդ թւում նաեւ՝ զաւթուած ունեցուածքի վերադարձման հետ կապուած հարցերով: Այսօրուայ իրավիճակի մասին ոչինչ չգիտեմ, սակայն կարող եմ հետաքրքրուել այս հարցով:

ՀԱՐՑ -  Բոլորին յայտնի է Թուրքիայի դիրքորոշումը կապուած 1915-1923թթ. Հայոց Ցեղասպանութեան հետ: Միեւնոյն ժամանակ, Թուրքիայի խորհրդարանում կան պատգամաւորներ, ովքեր, չնայած այս հարցի նկատմամբ Թուրքիայի ագրեսիւ մօտեցմանը, Թուրքիայի խորհրդարանի նիստերի դահլիճից գոչում են երկրին ճանաչել գործած յանցանքը եւ պատասխանատուութեան ենթարկուել…  Վրաստանում, կարծես թէ, Հայոց Ցեղասպանութեան մասին խօսելն արգելուած չէ… Վրաստանի խորհրդարանում ամէն տարի Վրաստանին կոչ է հնչում՝ ճանաչելու եւ դատապարտելու Հայոց Ցեղասպանութիւնը: Դուք այս յայտարարութիւններին չէք միանում: Ինչո՞ւ: Ո՞վ է ձեզ արգելում եւ ի՞նչ պատժամիջոցներ կարող է կիրառել կուսակցութիւնը այս հարցում կուսակցութեան որոշմանը ձեր չենթարկուելու դէպքում:

ՌՈՒՍԼԱՆ ՊՕՂՈՍԵԱՆ -  Կուսակցութեան կողմից որեւէ արգելք չկայ: Յայտարարութեանը միանալ ի՞նչ է նշանակում: Յայտարարութեան տեքստը խմբովի՞ն պիտի կարդանք:

Կային գրաւոր յայտարարութիւններ, որ միջազգային կառոյցներին միասնական էինք դիմել:

Բնական է, կարծում եմ, որ Ցեղասպանութիւնը եղել է: Ցեղասպանութեան զոհ են դարձել նաեւ իմ նախնիները:

Վստահ եմ, որ ամբողջ աշխարհը պիտի ճանաչի 1915-1923թթ. Ցեղասպանութեան փաստը:

Ուշադրութիւնս չեմ սեւեռում միայն Վրաստանի վրայ: Բազում յայտարարութիւններ ունեմ արած ե՛ւ մամուլում, ե՛ւ հեռուստատեսութեամբ…

Ինչ վերաբերում է խորհրդարանի նիստերի դահլիճին՝ այնտեղ որոշ բան լինում է, որոշ բան՝ ոչ… Երգչախումբ չենք, որ բանաւոր յայտարարութիւնները միասին կարդանք…

ՀԱՐՑ -  Թիֆլիսահայերը կարո՞ղ են թէ ոչ՝ ընկալել ձեզ որպէս իրենց ներկայացուցիչը խորհրդարանում:

ՌՈՒՍԼԱՆ ՊՕՂՈՍԵԱՆ -  Անցնող չորս տարիների ընթացքում շատ քաղաքացիների հետ եմ հանդիպել, այդ թւում նաեւ ազգութեամբ հայերի: Հնարաւորութեան չափով փորձել եմ միշտ օգտակար լինել: Անձնական հարց կը լինէր թէ ընդհանուր, միշտ փորձել եմ: Բնական է, եթէ նորից խորհրդարանում ինձ ընտրեն, այս գործունէութիւնը կը շարունակեմ:

ՀԱՐՑ -  Մի քանի օր առաջ, Ախալցխայում անցկացուող հանդիպման ժամանակ, <<Վրացական երազանք>>ի հիմնադիր եւ ոգեկոչող Բիձինա Իւանիշվիլին դժգոհութիւն յայտնեց կապուած հայերի չձուլուելու հետ: Հաշուի առնելով այն, որ այս յայտարարութեանը ոչ մի հերքում չյաջորդեց, կարո՞ղ ենք համարել, որ սա յանկարծակի սխալ չի եղել եւ ցոյց է տալիս կուսակցութեան մէջ տիրող տրամադրութիւնը:

ՌՈՒՍԼԱՆ ՊՕՂՈՍԵԱՆ -  Ինչ խօսք, հայերը պիտի չձուլուեն: Սա տեխնիկական տերմին է, որն օգտագործուել է ինտեգրման փոխարէն: Տեխնիկական վրիպում էր: Չգիտեմ, թէ ինչո՛ւ տեղի չունեցաւ այս յայտարարութեան բացատրութիւն տալը, սակայն, վստահօրէն կարող եմ յայտարարել, որ սա տեխնիկական անճշդութիւն էր: Սխալմամբ էր օգտագործուած՝ այլ տերմինի փոխարէն:

Ինչ վերաբերում է դժգոհութեանը՝ սա դժգոհութիւն չէր, այլ Իւանիշվիլու անհանգստութիւնը: Ինտեգրուած հասարակութիւնը դա պետութեան գրաւականն է: Ոչ վրաց հասարակութիւնը վրաց հանրութեան մէջ պիտի ինտեգրուի ոչ թէ նրա համար, որ ինչ որ փաստաթուղթ, պայմանագիր-համաձայնագիր է դա պահանջում, այլ դա երկրի պոտենցիալի զարգացման միջոցն է: